Asparglytta (Phratora vitellinae)

Asparglytta - Phratora vitellinae
Mynd: Erling Ólafsson
Asparglytta. 5mm ©EÓ
Asparglytta - Phratora vitellinae
Mynd: Erling Ólafsson
Asparglytta. 5mm ©EÓ
Asparglytta - Phratora vitellinae
Mynd: Erling Ólafsson
Asparglytta, lifra 6mm. ©EÓ

Útbreiðsla

Norðurhvel; mestöll Evrópa en nánari upplýsingar liggja ekki fyrir um aðrar álfur.

Ísland: Suðvesturland; Reykjavík, Mosfellsbær, Kollafjörður

Lífshættir

Asparglytta finnst í skógum og görðum með þéttvöxnum öspum (Populus) og víðitrjám (Salix). Fullorðnar bjöllur taka að vakna af vetrardvala upp úr miðjum apríl og safnast saman á stofnum og greinum aspa og víðitrjáa. Þær ná mestum fjölda í júní og taka strax til við að éta laufblöðin þegar brum opnast. Þær kjósa ný blöð á greinaendum. Eftir að bjöllurnar hafa byggt sig upp í um vikutíma fer mökun fram og viku síðar fara kvendýrin að verpa á þroskaðri laufblöðin sem lirfurnar nýta. Samkeppni um fæðu er því lítil á milli lirfa og bjallna og hýsilplantan vel nýtt. Lirfurnar raða sér gjarnan saman hlið við hlið, skríða áfram í hersingu og spæna í sig mjúka vefi laufblaðsins. Þær vaxa upp á tveim til þrem vikum, láta sig síðan falla til jarðar og púpa sig eftir nokkra daga í hulstri sem þær byggja um sig. Púpustigið varir í um átta daga. Ný kynslóð bjallna klekst. Í Evrópu geta þrjár kynslóðir þroskast yfir sumarið. Ekki er kunnugt um fjölda kynslóða hér á landi, en fullorðnar bjöllur finnast á ferli allt sumarið og fram yfir miðjan október. Þá leggjast þær í dvala, gjarnan undir trjáberki eða hvar sem skjól er að finna. Lirfurnar verða sér úti um vörn gegn rán- og sníkjudýrum með því að taka til sín sykrur úr fæðuplöntunni (einkum salicin og salicortin) og umbreyta þeim í salicylaldehyð sem er eitrað. Efnið á skylt við aspirín.

Almennt

Asparglytta er nýlegur landnemi á Íslandi sem fannst fyrst með vissu í ágúst 2005 í trjárækt Skógræktar ríkisins að Mógilsá í Kollafirði. Sumarið eftir hafði henni fjölgað mjög og óheyrilega 2007 svo stórsá á trjágróðri. Mikill skaði varð á alaskaösp (P. trichocarpa) og ýmsum tegundum víðis. Sama sumar fannst tegundin í Mosfellsbæ og austast í Reykjavík ári síðar. Hér er því á ferðinni nýtt meindýr sem mun að væntanlega leggja undir sig garða á höfuðborgarsvæðinu og víðar á næstu árum og gæti orðið alvarleg meinsemd á öspum og víði. Asparglytta er vinsælt rannsóknarefni evrópskra fræðimanna.
Asparglytta er smávaxin afar falleg laufbjalla. Hún er kúpt, nokkuð lengri en breið og tiltölulega jafnhliða. skelin er hágljáandi og slær á hana breytilegum litum, græn, blágræn, fjólublá allt eftir því hvernig ljósið fellur á. Lirfan er dekkst fremst en ljósari aftar, bolurinn mjúkur en alsettur dökkum, hörðum skelpunktum. Hún hefur sterka fætur sem festa hana tryggliega við laufblaðið þar sem hún skríður um.

Asparglytta (Phratora vitellinae) - fundarstaðir samkvæmt eintökum í safni Náttúrufræðistofnunar Íslands
Asparglytta (Phratora vitellinae) - fundarstaðir samkvæmt eintökum í safni Náttúrufræðistofnunar Íslands

Heimildir

Urban, J. 2006. Occurrence, development and economic importance of Phratora (= Phyllodecta) vitellinae (L.) (Coleoptera, Chrysomelidae). J. For. Sci. 52: 357–385.

Var efnið hjálplegt? Aftur upp

Aftur upp

Takk fyrir!

Hvað má betur fara?

  • Fela
  • |