Botndýr á Íslandsmiðum

Verkefnið Botndýr á Íslandsmiðum (BIOICE) var upphaflega sett á laggirnar árið 1992. Meginmarkmið verkefnisins eru að kanna hvaða dýr lifa á hafsbotninum innan íslensku efnahagslögsögunnar, í hve miklu magni þau eru og hvernig útbreiðslu þeirra er háttað. Sýnatöku lauk árið 2004 eftir 19 leiðangra á þremur rannsóknaskipum. Alls voru tekin 1390 sýni á 579 stöðvum innan efnahafslögsögu landsis, frá um 20 - 3000 m dýpi.

Frá 1992 hefur Rannsóknastöð verkefnisins verið starfrækt í Sandgerði, en þar hefur sérhæft starfsfólk flokkað úr sýnunum yfir 4,5 milljónir dýra í um 50 hópa og fylkingar. Um 3 milljónir dýraeintök hafa verið send til um 150 sérfræðinga í hinum ýmsu dýrahópum, heima og erlendis, til nánari flokkunarfræðilegra rannsókna. Þessar rannsóknir standa enn yfir, en niðurstöðurnar eru vistaðar jafnóðum og þær berast í gagnagrunni verkefnisins. Nú eru skráðir í grunninum hátt í 40.000 fundarstaðir um 2000 tegunda, auk gagna um umhverfisþætti, flokkunarkerfi tegunda og fjölda einstaklinga af hverri tegund. Að rannsóknum loknum er öllum tegundagreindum dýraeintökum skilað til varðveislu í vísindasafn Náttúrufræðistofnunar Íslands. Gagnagrunnurinn og vísindasafnið verða, um ókomin ár, grunnur að frekari rannsóknum og fræðslu fyrir skóla og almenning.

Frá árinu 1992 hafa birst um 90 fræðiritgerðir sem byggja að hluta eða öllu leyti á sýnum úr BIOICE - verkefninu. Í vísindaritum hefur m.a. verið lýst 28 áður óþekktum dýrategundum og greint hefur verið frá hundruðum tegunda sem óþekkt var að lifðu hér við land. Um 45 námsmenn hérlendis og víða um heim hafa tekið virkan þátt í verkefninu, en sjö þeirra hafa lokið doktorsprófi, aðrir sjö meistaraprófi og átta BS ritgerðir byggja á efnivið út BIOICE - verkefninu. Vegna kynna burstaormafræðinga af BIOICE - verkefninu var sjöunda Alþjóðlega ráðstefna burstaormafræðinga (The Seventh International Polychaete Conference) haldin í Reykjavík, árið 2001; um 160 manns sóttu ráðstefnuna.

Árið 1998 hlaut Rannsóknastöðin í Sandgerði, fyrst íslenskra vísindastofnana, verulegan fjárstyrk í tvö ár sem „Einstæð vísindaaðstaða“ (Large-Scale Facility) í tengslum við mannauðsáætlun (TMR) Evrópusambandsins. Styrkirnir voru ætlaðir til fræðimanna í Evrópu til nokkurra vikna rannsóknadvalar í Sandgerði. Í kjölfarið veitti Bygginga- og tækjasjóður Rannsóknarráðs Íslands, styrk til að stækka Rannsóknastöðina í Sandgerði og auka við tækjabúnað. Árið 2001 hlaut Rannsóknastöðin aftur tveggja ára styrk frá Evrópusambandinu sem „Einstæð vísindaaðstaða“, en alls hafa 79 fræðimenn hlotið styrk til rannsóknadvalar. Í stöðinni er einnig aðgangur að ómenguðum sjó úr borholu, sem gerir ýmsar rannsóknir á lifandi sjávardýrum mögulegar. Ýmis verkefni hafa frá upphafi verið unnin í Rannsóknastöðinni fyrir aðrar stofnanir, t.d. greiningu á magasýnum úr fiskum og sjófuglum, úrvinnsla sýna vegna umhverfismats, aldursgreiningu fiska, atferlisrannsóknir á sjávardýrum, áhrifum megnandi efna á lífverur og tilraunir með bóluefni gegn fisksjúkdómum.