Samantektir

Vetrarfuglatalningin 2005

Talið á 150 svæðum
54. vetrarfuglatalningin á vegum Náttúrufræðistofnunar Íslands fór fram í janúar 2006. Talið var á 92 svæðum helgina 7.-8. janúar, en sums staðar var talið dagana fyrir og eftir. Alls bárust tölur frá 151 svæði að þessu sinni, sem er meira en nokkru sinni áður í rúmlega 50 ára sögu þessara talninga.

Nærri 130 fuglaáhugamenn tóku þátt að þessu sinni og margir töldu fleiri en eitt svæði. Atkvæðamest voru þau Böðvar Þórisson og Petrína F. Sigurðardóttir sem töldu alls á 21 svæði, bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum! Páll Leifsson taldi svæðin sín sjö í Reyðarfirði og Norðfirði eins og hann hefur gert árvisst síðan 1988, Brynjúlfur Brynjólfsson taldi líka sjö svæði, Björn G. Arnarson og Hannes Þ. Hafseinsson töldu hvor um sig á sex svæðum. Margir fóru einir út að telja svæði sín en aðrir töldu í félagi við aðra, enda er það bæði þægilegra, öruggara og skemmtilegra að hafa félagsskap. Gaman er að geta þess að þrír af 11 talningamönnum sem tóku þátt í fyrstu talningunni, þann 21. desember 1952, eru enn að telja með okkur! Þeir eru Hálfdán Björnsson á Kvískerjum, Sigurður Gunnarsson á Húsavík (þá Arnarnesi í Kelduhverfi) og Arnþór Garðarsson sem taldi á Seltjarnarnesi þá en nú við Sogið. Náttúrufræðistofnun Íslands kann öllum þeim sem að talningunni komu, nú sem endranær, bestu þakkir fyrir.

82 tegundir og 134 þúsund fuglar
All sáust 134.332 fuglar af 82 tegundum í talningunni. Þetta eru álíka margir fuglar og sáust í talningunni 2003 en talsvert færri en 2004. Vegna talsverðrar fjölgunar svæða (131 árið 2003 og 137 árið 2004) er ljóst að hlutfallslega færri fuglar sáust að þessu sinni. Margar skýringar geta verið á því aðrar en að um raunverulega fækkun sé að ræða, svo sem veður og sjólag á talningadag, sem og snjóa- og ísalög tengd tíðarfari. Slík túlkun bíður frekari úrvinnslu gagna, þar sem horft verður á langar staðlaðar gagnaraðir.

Að venju voru æðarfuglar algengastir (50.960 fuglar á 101 svæði), næstir voru hvítmáfar (10.414 fuglar á 73 svæðum) og munar þar mest um 4000 hvítmáfa á einu svæði við Akranes (062 Leynir – Suðurflös). Þriðja algengasta tegundin var snjótittlingur (10.156 fuglar á 99 svæðum), stokkönd var í fjórða sæti (10.009 fuglar á 112 svæðum og svartbakur í því fimmta (5571 fuglar á 103 svæðum). Hrafn var útbreiddastur og sáust alls 1661 á 125 svæðum (83% svæða). Allar þær tegundir sem teljast árvissar komu fram, nema stuttnefja (sást skömmu eftir talninguna). Að þessu sinni sáust 26 tegundir sjaldgæfra fugla, auk aligæsar sem ekki hefur verið skráð áður. Nýjar tegundir fyrir vetrarfuglatalningu voru svartsvanur og sparrhaukur. Aðrar tegundir sem koma á óvart í vetrarfuglatalningu voru margæs, rákönd (áður amerísk urtönd) og skeiðönd.

Hvernig kom þetta út?
Nokkur áberandi frávik voru í fjölda og dreifingu einstakra tegunda eða tegundahópa samanborið við fyrri ár. Að þessu sinni fundust 14 flórgoðar, og voru þeir allir í Hvalfirði; þar fundust einnig 116 af 120 flórgoðum er sáust 2004 og allir (81) sem fram komu 2003. Toppskörfum virðist fækka ár frá ári og hlutfall þeirra minnkar af greindum skörfum – erfitt er að túlka þetta vegna þess að fáar talningar eru á lykilsvæðum og tegundin hnappdreifð. Óvenju lítið sást af álft (502 fuglar nú en 700-900 undanfarin þrjú ár), þrátt fyrir að talið hafi verið í fyrsta sinn í Lóni (91 álft). Álftir sáust hins vegar á óvenjulegu stöðum svo sem við norðanverðan Breiðafjörð, enda tíðarfar með eindæmum gott í janúar. Urtönd heldur áfram að fjölga, meðan flestar aðrar endur standa í stað þrátt fyrir fjölgun svæða. Hávellan hefur rétt aftur úr kútnum og sáust 7400 fuglar, eða mun fleiri en síðustu ár.

Tvöfalt fleiri rjúpur sáust í ár og í fyrra (349 og 386 fuglar) en árin þar á undan. Afar fá hinna hefðabundnu talningasvæða eru kjörlendi fyrir rjúpur og því kemur hún illa fram í vetrarfuglatalningum. Allar tegundir vaðfugla voru fáliðaðar þetta árið og undir meðaltali síðustu ára en flestar tegundir máfa voru yfir meðallagi. Svartfuglar voru óvenju fáir í talningunni og engin stuttnefja sást eins og fyrr greinir. Sjór var víða úfin og skýrir það líkast til hvers vegna svona fáir svartfuglar sáust. Teistur voru þó álíka margar og síðustu ár. Músarrindill skilaði sér illa og sáust aðeins 48 fuglar nú samanborið við 120 fyrir ári síðan og 109 árið 2003. Kann þetta að hafa stafað af hlýindum og þar af leiðandi meiri dreifingu fugla en endranær. Yfir 10 þúsund snjótittlingar sáust,sem þó telst lítið samanborði við árið á undan er þeir voru nær 40 þúsund; árið 2002 voru þeir bara um tvö þúsund. Fjöldi þeirra er afar sveiflóttur og stjórnast greinilega af snjóalögum; margir fuglar sjást í talningu ef snjór er mikill en fáir ef jörð er nánast auð eins og nú var raunin víða um land.

Aðeins einn glókollur sást
Eins og endranær sást talsvert af sjaldgæfum tegundum, sem sumar hverjar sjást aðeins af og til í talningum. Talsvert af silkitoppum flæktist hingað haustið 2005 og sáust allvíða fram undir áramót en aðeins varð átta þeirra vart í talningu. Silkitoppur komu einnig hingað haustið 2004 og hafa þá sennilega verið mun fleiri, því 88 fuglar skiluðu sér þá á blað í talningunni. Óvenju fá svæði í þéttbýli voru talin að þessu sinni og gæti það einnig hafa valdið þessum mun. Glókollsstofninn hefur greinilega hrunið. Árið 2002 sáust 127 glókollar í vetrarfuglatalningu, 107 árið 2003, aðeins 17 árið 2004 og nú var tilkynnt um einn glókoll og var hann sá á Tumastöðum í Fljótshlíð.