Geitungar verða fyrir skakkaföllum

Vorið 2004 voru margfalt fleiri drottningar holugeitungs á ferli en áður hafði vitnast. Því stefndi í kvíðvænlegt sumar fyrir þá íbúa höfuðborgarsvæðisins sem illa una návistum við geitunga. Þetta gekk eftir framan af sumri eða þar til óskýrð máttarvöld gripu í taumana. Í fyrrihluta ágúst hurfu holugeitungar að miklu leyti á fáeinum dögum. Hvað gerðist var ekki fyllilega ljóst en ein skýring þótti þó helst koma til greina.

Holugeitungsbú í jörðu. Hraunhella hefur verið fjarlægð. Slík bú lögðust af að mestu leyti í ágúst 2004. Ljósm. Erling Ólafsson.

Mikil úrkoma var snemma í ágúst og minnast margir blautrar verslunarmannahelgar. Í kjölfar þessa barst fágæt hitabylgja til landsins úr suðri með hita yfir 20°C en það ástand varð viðvarandi í allnokkurn tíma. Gera má því skóna að slíkur hiti ofan í rakan jarðveginn hafi orðið kveikjan að miklum sveppa- og gerlagróðri í jarðveginum sem hafi komist í búin og hreinlega lagt búskap holugeitunga í rúst, þ.e. þeirra sem höfðu komið búum sínum fyrir í jörðu.

Trjágeitungar biðu ekki sama afhroð enda bú þeirra langoftast ofanjarðar, í runnum eða hangandi í trjám. Þó virtust þeir ekki verða alveg varhluta af þessari uppákommu. Í sumum búum reyndust þeir heldur slyttislegir. Trjágeitungar eru mun sneggri til að framleiða nýjar drottningar og töluverð far komið fram af nýju kynslóðinni áður en óöldin skall á.

Holugeitungsbú á háalofti húss. Bú í húsum sluppu betur en bú í jörðu. Ljósm. Erling Ólafsson.	Trjágeitungsbú í tré. Bú trjágeitungs voru að helstu óhult fyrir áföllunum í ágúst 2004. Ljósm. Erling Ólafsson.

Holugeitungar inni á húsþökum virtust bjargast betur en þeir sem voru með búin í jörðu. Hin nýja kynslóð holugeitungsdrottninga kemur ekki úr búinum í svo neinu nemur fyrr en í september. Þess vegna náðu holugeitungar ekki að framleiða nýjar drottningar þetta haust svo neinu nam.

Af þessum sökum var einfalt að spá holugeitungum döpru gengi sumarið eftir (2005). Það gekk vissulega eftir. Gengi trjágeitunga var hins vegar með nokkuð eðlilegu sniði. Húsageitungs varð lítillega vart í vesturbæ Reykjavíkur en roðageitungur fannst ekki að þessu sinni. Báðar síðasttöldu tegundirnar hafa reyndar átt erfitt uppdráttar á undanförnum árum og eru stofnar þeirra mjög fáliðaðir hér á landi.

• Geitungar - nýliðar á Íslandi
• Lífsferlar geitunga
• Geitungsdrottningin Regína og örlög hennar
• Geitungabúin