Eyjarani fundinn í Surtsey og Ingólfshöfða
Sumarið 2002 voru skráðir tveir nýir fundarstaðir eyjarana (Ceutorhynchus insularis). Þeir eru Surtsey og Ingólfshöfði en áður voru einungis tveir fundarstaðir þekktir í heiminum, Suðurey við Vestmannaeyjar og eyjan St. Kilda fyrir utan Skotland.
Lifir á skarfakáli
Eyjarani er ranabjalla af ættkvíslinni Ceutorhynchus en tegundir í þeirri ættkvísl eru flestar mjög sérhæfðar á fæðu og lifa á ákveðnum tegundum plantna af krossblómaætt. Eyjarani er svartur að lit og einungis rúmir 2 mm að lengd. Hann hefur einungis fundist á eyjum eða nálægt sjó, á og við skarfakál (Cochlearia officinalis) en það vex helst í fuglabjörgum, klettum og klöppum í fjörum. Gæti útbreiðsla þess því verið takmarkandi fyrir útbreiðslu eyjarana. Ekki er vitað hvort tegundin lifir á öðrum plöntum af krossblómaætt.
 |
| Skarfakál í máfabyggð á sunnanverðri Surtsey 7. júlí 1993. Ljósm. Eyþór Einarsson. |
Lýsing
Litur: Svartur. Lengd: 2,15-2,3 mm. Raninn boginn, breikkar aðeins niður. Haus stuttur. Hálsskjöldur u.þ.b. helmingi breiðari en hann er langur, með uppsveigða framrönd, þétt og mikið stunginn. Skjaldvængir með dökkan bronsgljáa. Á milli randa á skjaldvængjum eru fíngerð ljós hár. Afturvængir stuttir, vanþroska og duga ekki til flugs. Hnúðar aftarlega á skjaldvængjum mynda þverrendur. Flögur á neðanverðu dýrinu.
 |
| Eyjaraninn er svartur á lit og einungis rúmir 2 mm að lengd. |
Fannst fyrst í Suðurey á Íslandi
Eyjarani fannst fyrst þegar unnið var að rannsóknum í Surtsey árið 1968. Þá fóru skordýrafræðingar í úteyjar Vestmannaeyja og fann Hugo Andersson 5 eintök af ranabjöllu á Suðurey sem hann gat ekki greint til tegundar. Hann fékk því Þjóðverja að nafni L. Dieckmann til að greina bjölluna. Sá fór víða að skoða eintök og fann tvö af samskonar bjöllu í safni frá 1930 sem kom frá St.Kilda fyrir utan Skotland. Eftir þessar athuganir skrifaði Diekmann grein sem hann kallaði "Ceutorhynchus - Studien" árið 1971, þar sem hann lýsti þessari ranabjöllu sem nýrri tegund, Ceutorhynchus insularis, og er eintakið sem tegundinni er lýst eftir (holotýpan) frá Suðurey.
Ný tegund eða afbrigði?
Ekki eru allir sammála um að hér sé um sérstaka tegund að ræða eða hvort eyjarani sé einungis afbrigði af náskyldri tegund Ceutorhynchus contractus sem einnig finnst á sunnanverðu Íslandi. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað enn, en nú eru til fleiri eintök af tegundinni og því betur hægt að meta breytileika innan og milli þessara tveggja tegunda. Þá er einnig mögulegt að gera erfðafræðirannsóknir til að skera úr um skyldleika þessara tegunda.
Síðan 1968 hafði ekki verið leitað eftir tegundinni á Íslandi fyrr en nú í sumar. Rennt var nokkuð blint í sjóinn með hvort hún fyndist, en árangur var framar öllum vonum. Farið var til Suðureyjar í von um endurfundi við tegundina þar og bar sú leit árangur. Þá bættust tveir nýjir fundarstaðir við eins og áður sagði. Enn er ókannað hvort tegundina sé að finna á fleiri úteyjum Vestmannaeyja, eða á fleiri stöðum við sjó á Suðurlandi, en fullt eins má gera ráð fyrir að svo sé.