Vöktun fiðrilda á NÍ
 |
| Erling Ólafsson og Hálfdán Björnsson, bóndi á Kvískerjum í Öræfum, hafa unnið náið saman að fiðrildarann-sóknum. Ljósm. Örn Óskarsson. |
Árið 1995 hófst vöktun fiðrilda á tveim stöðum á landinu, Tumastöðum í Fljótshlíð og Kvískerjum í Öræfum. Í upphafi var verkefnið þáttur í samvinnuverkefni á vegum norrænu ráðherranefndarinnar. Því var ætlað að ná til allra Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna þriggja, Eistlands, Lettlands og Litháens, og standa yfir í 10 ár. Verkefnið fór vel af stað á austanverðu svæðinu en brösuglega gekk hjá Dönum, Norðmönnum og Svíum að ná sér upp úr startholunum. Svo fór að lokum markmiðið stóra rann út í sandinn.
Hér á landi var skipbrotið ekki látið hafa áhrif á verkefnið, enda hafði gefist einstakt tækifæri til að afla upplýsinga um fiðrildafánu landsins með tækni og tækjakosti sem ekki hafði áður verið beitt til gagnaöflunar hér. Haustið 2004 lauk 10 ára áfanganum sem lagt var upp með í upphafi. Þegar litið var yfir farinn veg á þeim tímamótum var augljóst það þetta hafði verið viðburðaríkur tími. Á tímabilinu höfðu orðið umtalsverðar breytingar á veðurfari vegna hlýnunar. Þar með var komin í höfn sýnataka sem hófst áður en hlýnunin varð verulega merkjanleg og möguleiki á því að skoða hvort hún hefði þá þegar haft áhrif á fiðrildafánuna. Sem dæmi um breytingu sem orðið hefur má nefna tvær tegundir fiðrilda sem virtust nema land á þessu tímaskeiði og önnur þeirra, barrvefari (Zeiraphera griseana) náð að verða algengasta tegundin á Tumastöðum á fáeinum árum. Hin tegundin, stráygla (Apamea remissa), virðist hafa fest sig í sessi á Kvískerjum. Með þetta í huga var komist að þeirri niðurstöðu að fásinna væri að rjúfa þessa sýnatöku. Því var ákveðið að halda áfram um hríð og er uppskera 11. ársins komin í hlöðu.
 |
| Möðrufeti (Epirrhoe alternata). Flugtími hans er fyrri hlua sumars. |
Árið 1999 var Skaftafelli í Öræfum bætt inn í myndina en ákveðið var að hætta þar, í bili að minnsta kosti, haustið 2004. Vorið 2005 hófst söfnun á tveim nýjum stöðum, Mógilsá í Kollafirði og Rauðafelli undir Eyjafjöllum. Sýnataka hefur farið fram með þar til gerðum ljósgildrum en veiðarnar byggja á þeirri áráttu flestra fiðrilda að sækja að ljósum þegar skyggja tekur. Gildrurnar hafa verið settar upp um miðjan apríl ár hvert og tæmdar vikulega fram undir miðjan nóvember eða eins lengi og veðrátta hefur leyft.
Á tímabilinu 1995–2004 (10 ár) veiddust alls 69.494 eintök fiðrilda á Tumastöðum og tilheyrðu þau 50 tegundum. Samsvarandi tölur frá Kvískerjum eru 81.227 eintök og 64 tegundir. Samtals á stöðunum tveim eru tegundirnar orðnar 69. Á Íslandi hafa til þessa fundist 143 nafngreindar tegundir fiðrilda. Þar af eru 89 taldar lifa hér á eigin forsendum í íslenskri náttúru eða berast hingað fyrir eigið tilstilli með
 |
| Grasavefari (Eana ossena), eitt algengasta fiðrildi landsins. Flýgur um miðbik sumars. |
vindum (dæmi). Sjö tegundir lifa alfarið innanhúss og 48 tegundir sem slæðst hafa til landsins með farartækjum og varningi fylla töluna (dæmi), auk einnar sem er horfin úr innanhússfánunni. Þessar staðreyndir sýna glöggt mátt ljósgildranna á þessum tveim stöðum en þær hafa náð að lokka til sín 67 af 89 náttúrulegum tegundum og tvær af sjö innanhússtegundum, sem báðar finnast m.a. gripahúsum og köldum geymslum og geta því slæðst út.
 |
| Staðir þar sem farið hefur fram reglubundin söfnun firðrilda með ljósgildrum. Kvísker (1995-), Tumastaðir (1995-), Skaftafell (1999-2004), Mógilsá (2005-), Rauðafell (2005-). |
 |
| Skrautygla (Phlogophora meticulosa), flækingur sem berst stundum til landsins á haustin í umtalsverðum fjölda. |