Náttúrufræðistofnun Íslands - Greinar

Vöktun fiðrilda á NÍ

Fri, 19 May 2006 07:13:13 +0000

Árið 1995 hófst vöktun fiðrilda á vegum Náttúrufræðistofnun Íslands á tveim stöðum á landinu, Tumastöðum í Fljótshlíð og Kvískerjum í Öræfum. Í upphafi var verkefnið þáttur í samvinnuverkefni á vegum norrænu ráðherranefndarinnar sem ætlað var að ná til allra Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna þriggja, Eistlands, Lettlands og Litháens, og standa yfir í 10 ár.

Rykmý

Thu, 23 Feb 2006 01:01:38 +0000

Rykmý eru mýflugur af ættinni Chironomidae. Þær tilheyra ættbálki tvívængna (Diptera) í flokki skordýra (Insecta). Hér á landi eru þekktar 80 tegundir rykmýs sem margar hverjar eru afar mikilvægar í vistkerfum vatna af öllu tagi og eru þar gjarnan undirstöðufæða fugla og fiska.

Spánarsnigill nemur land

Tue, 9 May 2006 00:40:23 +0000

Haustin 2003 og 2004 fundust tveir stórir, rauðleitir sniglar í Reykjavík. Reyndist þar vera á ferð svokallaður spánarsnigill (Arion lusitanicus) sem í nágrannalöndum okkar er orðinn alræmd plága. Spánarsnigill er mjög stór snigill, 7–15 cm langur. Hann er oftast rauðbrúnn á lit en finnst í ýmsum rauðum og brúnum litum. Þessi snigill fannst í Ártúnsholti í Reykjavík í september 2004.

Spánarsnigill er ættaður frá Íberíuskaga (Spáni og Portúgal). Upp úr 1960 fór hann að berast norður Evrópu, til Norðurlanda og hefur nú fundist í Reykjavík. Hann dreifist nær eingöngu af mannavöldum sem egg eða ungviði með plöntum og jarðvegi.

Spánarsnigill er alæta en hann er sólginn í lyktarsterkar plöntur og étur auk þess hræ og hundaskít svo eitthvað sé nefnt. Á Íberíuskaga er spánarsnigill óalgengur en þar eru lífsskilyrði erfið vegna hita og þurrka. Mikill fjöldi eggja eykur líkur á að einhver afkvæmi lifi af. Í rakara loftslagi komast fleiri sniglar á legg. Þar getur fjöldinn því orðið gífurlegur og skaði þar með mikill, t.d. í garðrækt og matjurtagörðum.

Aðstæður hér eru góðar fyrir spánarsnigil. Úthafsloftslag hentar honum vel og fá dýr á norðurslóðum leggja sér hann til munns. Því má vænta þess að spánarsnigill nái hér fótfestu.

Hér má nálgast greinina Spánarsnigill finnst á Íslandi, því miður? sem birtist í Náttúrufræðingnum, 73. árg. 3.–4. hefti 2005

Sniglar (Gastropoda)

Fri, 24 Feb 2006 11:11:48 +0000

Sniglar (Gastropoda) mynda flokk lindýra (Mollusca). Langflestir þeirra lifa í sjó eða ferskvatni og anda með tálknum. Einn hópur snigla, lungnasniglar (Pulmonata), hefur aðlagast lífi á landi og eru þeir flestir landdýr þó sumir haldi sig í ferskvatni.

Mítlar (Acari)

Fri, 24 Feb 2006 10:53:17 +0000

Mítlar (Acarina) er fjölbreyttur ættbálkur af flokki áttfætlna (Arachnida). Flestir eru þeir stuttir og breiðir í laginu og margir hverjir afar litlir. Lífshættir mítla eru mjög fjölbreytilegir. Margir halda sig í jarðvegi, sumir í vatni og aðrir eru sníkjudýr.

Drekar (Pseudoscorpiones)

Fri, 24 Feb 2006 10:50:46 +0000

Drekar (Pseudoscorpiones) mynda ættbálk áttfætlna (Arachnida). Í útliti minna þeir talsvert á sporðdreka en eru auðgreindir frá þeim á því að það vantar á þá “sporðinn”, þ.e. halann. Drekar eru rándýr. Sumir elta uppi bráð sína en aðrir sitja fyrir henni. Þeir grípa bráðina með “griptöngum” og nota eitur til að lama hana áður en þeir taka til matar síns.

Langfætlur (Opiliones)

Fri, 24 Feb 2006 10:47:37 +0000

Langfætlur (Opiliones) er ættbálkur sem telst til áttfætlna (Arachnida). Líkami langfætlna er egglaga og ólíkt köngulóm hafa þær ekkert mitti. Augun eru tvö og standa þau á stuttum stilk framarlega á líkamanum ofanverðum.

Lífsferill krossköngulóar

Fri, 24 Feb 2006 10:39:40 +0000

Lífsferill krossköngulóar (Araneus diadematus) tekur um eitt ár. Flestir kannast við köngulóarvefinn sem kvendýrin spinna til að veiða flugur en þær spinna einnig gulleitan hjúp sem þær verpa fjölmörgum eggjum í.

Köngulær (Araneae)

Fri, 24 Feb 2006 10:29:01 +0000

Köngulær (Araneae) mynda ættbálk í flokki áttfætlna (Arachnida). Allar köngulær eru rándýr og flestar þeirra nota eitur til að lama bráð sína. Þær hafa allar spunakirtla og geta framleitt silki en þó eru ekki allar sem spinna vefi. Köngulóm má skipta í tvo hópa eftir lifnaðarháttum. Vefköngulær spinna vefi til að afla sér matar en föruköngulær annað hvort sitja fyrir bráðinni eða elta hana uppi. Flestar íslenskar köngulær eru vefköngulær.

Nýr tegundalisti yfir íslenskt rykmý

Thu, 23 Feb 2006 01:11:42 +0000

Komið er út í ritröðinni The Zoology of Iceland nýtt, uppfært tegundatal yfir rykmý á Íslandi.
Höfundur er Þóra Hrafnsdóttir, líffræðingur, og vann hún verkið á Náttúrufræðistofnun Íslands sem verkefni til meistaranáms við Ferksvandsbiologisk Laboratorium, við Kaupmannahafnarháskóla. Leiðbeinandi var Claus Lindegaard, vatnalíffræðingur. Þóra er nú í hálfu starfi sem sérfræðingur á Náttúrufræðistofu Kópavogs og stundar jafnframt doktorsnám í vatnalíffræði við Háskólann í Exeter á Bretlandi.

Veggjatítla (Anobium punctatum)

Thu, 23 Feb 2006 11:36:01 +0000

Á undanförnum árum hefur veggjatítla hlotið meiri athygli hér á landi en nokkru sinni, þó viðbúið sé að meira hafi verið um hana í gömlum, lélegum húsum hér áður fyrr. Upphaf þessarar auknu athygli má rekja til haustsins 1997, þegar uppgötvaðist alvarleg veggjatítlusýking í húsi í Hafnarfirði sem leiddi til þess að það var fjarlægt af grunni og brennt, með tilheyrandi athygli fjölmiðla. Í kjölfarið fylgdi málarekstur fyrir dómstólum. Á síðustu vikum hafa nokkrar fyrirspurnir borist NÍ um veggjatítlur og er þessum fróðleik ætlað að veita nokkur svör við algengustu spurningunum.

Starinn og flóafárið

Thu, 23 Feb 2006 11:13:03 +0000

Vorið hefur hafið innreið sína með öllum sínum glæsileik og gumar gleðjast. Engin er þó rós án þyrna. Stararnir eru farnir að vitja hreiðra sinna og flærnar sem þeim fylgja unnvörpum að skríða úr púpum að afloknum vetrarsvefni.

Eyjarani fundinn í Surtsey og Ingólfshöfða

Thu, 17 Nov 2005 03:43:42 +0000

Sumarið 2002 voru skráðir tveir nýir fundarstaðir eyjarana (Ceutorhynchus insularis). Þeir eru Surtsey og Ingólfshöfði en áður voru einungis tveir fundarstaðir þekktir í heiminum, Suðurey við Vestmannaeyjar og eyjan St. Kilda fyrir utan Skotland.

Hunangsflugur hringja inn vorið

Thu, 17 Nov 2005 02:51:34 +0000

Hunangsflugur eru afar stundvísir vorboðar, en þær fara venjulega á kreik um 20. apríl. Húshumla Bombus lucorum er árrisulust þriggja tegunda sem hér er að finna. Stöku húshumlur kunna að þjófstarta á góðviðrisdögum fyrr í mánuðinum en það heyrir til undantekninga. Að þessu sinni fréttist t.d. af slyttislegri húshumlu á Selfossi 8. apríl. Þann 21. apríl varð síðan vart við fleiri í Reykjavík og má gera ráð fyrir að þeim fjölgi hratt á næstu dögum.

Geitungar verða fyrir skakkaföllum

Thu, 17 Nov 2005 02:29:00 +0000

Vorið 2004 voru margfalt fleiri drottningar holugeitungs á ferli en áður hafði vitnast. Því stefndi í kvíðvænlegt sumar fyrir þá íbúa höfuðborgarsvæðisins sem illa una návistum við geitunga. Þetta gekk eftir framan af sumri eða þar til óskýrð máttarvöld gripu í taumana. Í fyrrihluta ágúst hurfu holugeitungar að miklu leyti á fáeinum dögum. Hvað gerðist var ekki fyllilega ljóst en ein skýring þótti þó helst koma til greina.

Geitungabúin

Thu, 17 Nov 2005 02:04:44 +0000

Geitungarnir stunda pappírsgerð en pappír er byggingarefni búanna. Þei nota tré og spýtur til pappírsframleiðslunnar, eins og við mennirnir gerum líka. Veðraðar, ómálaðar sýtur henta afar vel. Oft má sjá geitunga naga slíkar spýtur. Þeir skrapa með kjálkunum þynnur af yfirborðinu um leið og þeir mjaka sér hægt aftur á bak. Samtímis blanda þeir efnið með munnvatni. Þannig myndast blautur taumur á viðnum, gjarnan um 1–2 cm langur við hverja efnistöku. Þegar kvikindin hafa fundið heppilega spýtu staðsetja þeir hana og festa sér í minni.

Lífsferlar geitunga

Wed, 16 Nov 2005 05:03:54 +0000

Að afliðnum vetri
Í grófum dráttum er ferillinn á eftirfarandi veg. Það er við hæfi að hefja leik að vori. Drottning vaknar af vetrardvala þegar líða tekur á maí. Haustið áður hafði hún makast við karldýr og móttekið sæði þess sem hún varðveitir í sérstökum sáðhirslum í afturbolnum. Hún er því að fullu reiðubúin til að hefja búskap. Fyrstu dagana þarf hún þó að nærast til að hressa upp á orkubúskap líkamans og verða í stakk búin til að takast á við það vandasama verk sem bygging bús frá grunni og uppeldi afkvæma krefst af henni.

Geitungar – nýliðar á Íslandi

Wed, 16 Nov 2005 04:54:10 +0000

Geitungar numu hér land á áttunda áratug nýliðinnar aldar. Alls hafa fjórar tegundir náð að festa sig í sessi. Þær eru trjágeitungur, holugeitungur, húsageitungur og roðageitungur.

LJÓSGILDRUR - GERÐIR OG VIRKNI

Mon, 14 Nov 2005 03:56:20 +0000

Flestar tegundir náttförulla fiðrilda hafa þá áráttu að sækja í ljós. Ýmsar misflóknar gerðir af ljósgildrum hafa verið hannaðar til að færa sér þá áráttu fiðrildanna í nyt. Einföld og vinsæl gerð er t.d. hvítt lak sem strekkt er út sem lóðréttur flötur og lýst upp með sterku ljósi. Fiðrildin dragast að lakinu og setjast á það en þá er einfalt að tína þau af. Þessi einfalda gerð byggist á nærveru safnarans, sem getur valið þau eintök sem hann ágirnist helst og látið hin vera. Þessi aðferð er mjög í anda nútímans þar sem sums staðar má vart orðið deyða flugu án þess að það sé litið hornauga. Á Álandseyjum er notkun ljósgildra t.d. bönnuð.

Flagð undir fögru skinni

Mon, 14 Nov 2005 03:44:28 +0000

Glæsileg fiðrildislirfa barst Náttúrufræðistofnun Íslands þann 25. april 2002. Hún fannst á pálmablaði í Blómavali í Sigtúni í Reykjavík og var blaðið töluvert bitið. Lirfan var gildvaxin, um 3 cm á lengd, grábrún á lit með eiturgrænan söðul og sérkennilegum hvítum merkjum. Auk þess var hún búin ógnvekjandi göddum (1. mynd). Allur búnaður benti til þess að hér væri válind “eiturnaðra” á ferð, en áberandi liturinn er dæmigerð viðvörun fyrir rándýr og gaddar til frekari varnar. Þegar kvikindið var snert gaf það auk þess frá sér megnan daun. Allt bar því að sama brunni að hér færi flagð undir fögru skinni.

Loks komu fiðrildi úr austri

Mon, 14 Nov 2005 03:33:14 +0000

Árlega berast til landsins erlend fiðrildi af ýmsu tagi. Slíkt á sér einkum stað á haustin þegar hlýir loftmassar berast yfir landið frá Evrópulöndum í suðaustri. Stundum er fjöldi fiðrildanna umtalsverður en þó eru mikil áraskipti af því. Ræðst það bæði af afkomu fiðrildanna á heimaslóðum þeirra það árið og hvernig háttar til með haustlægðirnar. Þessar fiðrildakomur til landsins eru heilmikið krydd í tilveru hinna fáu áhugamanna um þessi fræði hér á landi.

Haustfeti – sannur haustboði

Mon, 14 Nov 2005 01:21:37 +0000

Haustfeti Operophtera brumata er sannur haustboði en fiðrildin fara á stjá þegar fer að kula að afloknu sumri. Fyrsta skráða dagsetningin á upphafi flugtíma haustfeta er 18. september. Í seinnihluta október verður fjöldi haustfetanna mestur og stundum sjást þeir fram eftir nóvember ef veður leyfir.

Rauðafell undir Eyjafjöllum, Rang.

Mon, 14 Nov 2005 11:13:19 +0000

Ljósgildruveiðar hófust á Rauðafelli vorið 2005. Var staðurinn kærkomin viðbót við fiðrildarannsóknirnar, þar sem aðstæður eru mjög frábrugðnar öðrum söfnunarstöðum sem eru allir í eða nátengdir skóglendi. Þarna er land mjög einkennandi fyrir aðstæður undir hlíðum Eyjafjallanna, skóglaust og opið graslendi. Sigurþór Ástþórsson gerði þetta kleift með nýuppteknum áhuga á skordýrum högum huga og höndum til smíða.

Tegundir fiðrilda sem veiðst hafa í ljósgildrur 1995 til 2004

Thu, 10 Nov 2005 03:18:36 +0000

Tegundir fiðrilda og staðsetning þeirra.

Tumastaðir í Fljótshlíð, Rang.

Thu, 10 Nov 2005 02:43:08 +0000

Tumastaðir er annar tveggja staða sem valdir voru til vöktunar fiðrilda á vegum hins samnorræna vöktunarverkefnis Moth Monitoring Scheme. Gagnasöfnun hófst vorið 1995 og hefur staðið óslitið síðan.

Rauðafell undir Eyjafjöllum, Rang.

Thu, 10 Nov 2005 14:42:04 +0000

Mógilsá í Kollafirði, Kjós

Thu, 10 Nov 2005 02:41:06 +0000

Á Mógilsá er rannsóknastöð Skógræktar ríkisins. Starfsemin hófst árið 1968 og hefur áhersla verið lögð á rannsóknir á innfluttum trjátegundum og tilraunir með þær.

Skaftafell í Öræfum, A-Skaft.

Thu, 10 Nov 2005 02:39:56 +0000

Í Skaftafelli var stofnaður þjóðgarður haustið 1967 og lagðist þá af búskapur og önnur landnýting. Árið 1962 fór fram allítarleg könnun á smádýrum í Skaftafelli á vegum sænskra fræðimanna, en margt er enn ókannað í þeim efnum. Því var ákveðið að bæta þekkingu á fiðrildum í þjóðgarðinum með því að koma þar fyrir ljósgildru en fiðrildi eru sá hópur smádýra sem helst koma fyrir augu þjóðgarðsgesta. Auk þess var áhugavert að fá samanburð við Kvísker.

Kvísker í Öræfum, A-Skaft.

Thu, 10 Nov 2005 02:38:42 +0000

Kvísker er annar tveggja staða sem urðu fyrir valinu til vöktunar fiðrilda hér á landi á vegum hins samnorræna vöktunarverkefnis Moth Monitoring Scheme. Gagnasöfnun hóft árið 1995 og stendur enn yfir.