Fréttir

Ný skýrsla um langtímaáhrif alaskalúpínu á gróður og jarðveg á Íslandi

11.10.2018
Lúpína og skógarkerfill
Mynd: Borgþór Magnússon

Lúpína og skógarkerfill.

Í nýútkominni skýrslu Náttúrufræðistofnunar Íslands er greint frá niðurstöðum rannsókna á framvindu gróðurs á svæðum á suður- og norðurhluta landsins, þar sem alaskalúpína hafði vaxið og breiðst út um áratuga skeið. Á rannsóknasvæðum á Suðurlandi komu fram skýr merki um hörfun lúpínu á meðan merki um slíkt voru ekki eins skýr norðanlands. Alaskalúpína hefur breiðst mjög út á friðuðum svæðum um allt land á undanförnum áratugum.

Skýrslan ber heitið Langtímaáhrif alaskalúpínu á gróður og jarðveg á Íslandi en höfundar hennar eru Borgþór Magnússon, Sigurður H. Magnússon og Bjarni Diðrik Sigurðsson. Hún fjallar um rannsóknir sem fram fóru á árunum 2011–2014 á 15 svæðum á suður- og norðurhluta landsins en þær voru endurtekning rannsókna sem fóru fram á sömu svæðum um 20 árum fyrr. Markmiðið var að leita svara við spurningum um í hvers konar landi lúpína breiðist út, hvort hún breiðist yfir gróið land, hvaða gróðurbreytingar fylgja henni, hvort hún víki með tímanum og hver áhrif hún hefur á jarðveg.

Um sunnanvert landið er úrkomusamara en norðanlands og vaxtarskilyrði betri fyrir lúpínu. Sunnanlands var framvinda í lúpínubreiðum fremur lík frá einu svæði til annars. Þar myndaðist með tímanum graslendi í lúpínunni með tvíkímblaða jurtum og þéttu mosalagi í sverði. Á nokkrum svæðum hafði lúpína gisnað mikið eða hörfað á gömlum vaxtarstöðum en ekki var það alls staðar.

Á Norðurlandi var framvinda misjöfn eftir aðstæðum. Á melum í útsveitum sóttu einkum grastegundir í gamlar breiður en á þurrari svæðum inn til landsins, þar sem lúpína var gisnari, þróaðist gróður í mólendisátt á gömlum melum og í skriðum. Lúpína breiddist hins vegar auðveldlega yfir gamalt mólendi norðanlands og óx þar vel á moldarríkum jarðvegi. Þar gjöreyddist lynggróður en myndaðist með tímanum elftingaríkt blómlendi í gömlum breiðum. Ekki komu fram jafn skýr merki um hörfun lúpínunnar norðanlands og sunnan, nema í Hrísey þar sem skógarkerfill hafði lagt undir sig gamla lúpínu. Lítið annað en kerfill fannst í því landi.

Sú tilgáta er sett fram í skýrslunni að hörfun lúpínu sunnanlands stafi af myndun þétts og þykks mosalags og miklum grasvexti undir lúpínunni sem veldur því að það tekur fyrir endurnýjun hennar af fræi. Með tíð og tíma ganga plönturnar úr sér og drepast ein af annarri og hverfur lúpínan úr landi. Á Norðurlandi er mosa- og grasvöxtur í lúpínubreiðum miklu minni en sunnanlands. Þar tekur því síður fyrir endurnýjun lúpínu af fræi er árin líða. Alaskalúpína hefur breiðst mjög út á friðuðum svæðum um allt land á undanförnum áratugum.

Víða hefur verið gripið til aðgerða til að hefta útbreiðslu lúpínu, með misjöfnum árangri. Hún hefur aðeins numið brot af því landi sem hún er fær um. Líklegt er að sandar og aurar sunnan jökla og mólendissvæði á Norðurlandi séu stærstu flæmin sem lúpína mun breiðast um, dragi þar úr eða taki fyrir sauðfjárbeit. Lúpínan hefur verið skilgreind sem ágeng, framandi tegund hér á landi og er dreifing hennar bönnuð á svæðum yfir 400 m hæðar.

Með hlýnandi veðurfari og samdrætti í sauðfjárbeit má búast við að útbreiðsla lúpínu og gróðurs sem fylgir í kjölfar hennar, svo sem skógarkerfils, margfaldist á næstu áratugum. Miklar breytingar verða á gróðurfari og búsvæðum dýra vegna þessa.

Gróður mældur í gamalli lúpínubreiðu á Ytrafjalli í Aðaldal árið 2011
Mynd: Borgþór Magnússon

Gróður mældur í gamalli lúpínubreiðu á Ytrafjalli í Aðaldal árið 2011.