Keilumorkill

Morchella conica vex á vorin

Þótt flestir tengi sveppi við síðsumar og haust þegar flestir hinna stærri sveppa bera aldin, þá eru fáeinar tegundir sem bera aldin sín á vorin.

Keilumorkill, Morchella conica, er einn þessara vorsveppa sem stingur upp kollinum í maí og júní á stöku stað hérlendis. Tegundin telst fátíð en hefur fundist um allt land þótt aðeins séu örfá sýni til af henni í sveppasafni Náttúrufræðistofnunar Íslands. Keilumorkill er eina tegund ættkvíslarinnar Morchella sem fundist hefur hérlendis.

Keilumorkill. Ljósm. Hilmar Pálsson, Ísafirði.

Það var því mjög ánægjulegt þegar fyrirspurn ásamt myndum barst fá Hilmari Pálssyni á Ísafirði þar sem hann bað um staðfestingu á greiningu sinni á sveppnum sem hann fann fimmtudaginn 15. maí 2003. Hann hafði ekki séð svona svepp áður og spurði auk þess hvort þetta væri ekki óvenju snemma árs fyrir sveppi.

Keilumorkill er stórvaxinn asksveppur með grábrúnan, nokkuð keilulaga efri hluta þar sem gróin myndast í ljósari dældum milli dekkri hryggja og næstum hvítan neðri hluta eða stilk og er allur holur að innan. Hann er talinn góður matsveppur en þar sem hann er svo fátíður sem raun ber vitni hér á landi er ekki hægt að reikna með að finna nema eitt eða tvö aldin á hverjum stað.

Það var Hörður Kristinsson sem fyrstur fann keilumorkil hérlendis í Núpárgili í Eyjafjarðarsveit í maí 1972 í grasbrekku nálægt birki. Yfirleitt rekst fólk á morkilinn af tilviljun eins og stúlkur tvær sem voru að hreinsa illgresi úr trjábeði við Hverfisgötu í Reykjavík þann 9. júní 2002. Þær fundu tvö aldin, annað ungt en hitt fullþroska og leituðu til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins með fund sinn til greiningar en þar rakst ég á sveppinn og fékk hann í sveppasafnið. Um svipað leyti gekk náttúruunnandi, sem var að telja fugla og hreiður á ströndinni við Elliðavog, fram á breiðu af dularfullum sveppum sem örugglega var keilumorkill og jafnframt mesta magn aldina hans sem um getur hérlendis. Þriðji fundarstaður keilumorkils í Reykjavík var óræktarmói í Austurbænum í maílok 2001 þar sem áhugamaður um matsveppi tók eftir honum og gaf safninu sýnið.

Keilumorkill vex í ýmis konar landi svo sem skóglendi og í grasbrekkum en mólendi og óræktarland virðist henta honum vel.

Það eru sem sagt vorboðar í svepparíkinu og er keilumorkill einn þeirra. Ef einhverjir rekast á tegundina þá væri gott að upplýsingum um fundarstað og tíma og finnanda væri komið til Guðríðar Gyðu Eyjólfsdóttur sveppafræðings á Náttúrufræðistofnun Íslands á Akureyri en hún sér um sveppasafn stofnunarinnar og safnar upplýsingum um útbreiðslu sveppa á landinu.

Fyrsti sveppur vorsins 2003 á Akureyri fannst reyndar á páskadag 20. mars og var það bleksveppur sem vex á trjáhnyðjum og rótarleifum ofarlega í jarðvegi, Coprinus lagopides, sem ekki hefur fengið sitt íslenska blekilsnafn enn. Það var 2 mánuðum fyrr en í fyrra en þá sást hann fyrst um 20. júní en þessi blekilstegund er önnur tegund sem sprettur ævinlega snemma sumars. En það var önnur saga.

Skrifað í maí 2003 og uppfært í apríl 2006 GGE.