Náttúrufræðistofnun Íslands Náttúrufræðistofnun Íslands

Beint í leiðarkerfi vefsins.


Ígulskrýfa (Pholiota squarrosa) á reyniviðarstubbi í Hólavallagarði. 14.09.2010. © Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir

Ofnæmisvaldar

birkirekill

Birki

Á Íslandi vaxa tvær tegundir af birkiættkvísl Betula. Þær eru ilmbjörk

(Betula pubescens) eða birki í daglegu tali og fjalldrapi (Betula nana). Birkið blómgast í maí. Blómskipunin kallast reklar. Þeir þroskast sumarið áður en þeir opnast og fara að dreifa frjókornum. Fjöldi frjókorna er í hlutfalli við hlýindi fyrra árs fremur en vorið sem reklarnir opnast. Þar sem birkiskógar eru algengir eins og á Norðurlöndunum eru birkifrjó einn skæðasti ofnæmisvaldurinn. Þar blómgast birkið strax í apríl.

 
Húsapuntur

Grös eða grasætt

Um 50 tegundir af grasætt, Poaceae, vaxa á Íslandi. Sumar þeirra eru mjög algengar aðrar fáséðar. Þær grastegundir sem fyrstar blómstra í lok maí eru t.d. háliðagras (Alopecurus pratensis), þegar kemur fram í júní blómgast snarrótarpuntur (Deschampsia cespitosa) og í júlílok vallarfoxgras (Phleum pratense). Língresi (Agrostis spp.) blómstrar oft ekki fyrr en kemur fram í ágúst. Þannig má gera ráð fyrir að einhver grastegund sé í blóma og dreifi frjókornum frá júníbyrjun og út ágústmánuð, jafnvel fram í september þegar sumur eru köld. Grastegundirnar eru allar taldar vera með ofnæmisvaka í sér en þó eru þær misskæðar. Vallarfoxgras er oft nefnt sem sérstaklega slæmt fyrir þá sem haldnir eru grasofnæmi. Það er einmitt í blóma þegar þéttleiki grasfrjóa í lofti er hvað mestur sem er í lok júlí byrjun ágúst.

 
Kattartunga í blóma

Kattartunga, græðisúra, selgresi

Þrjár tegundir af græðisúruættkvísl (Plantago) vaxa á Íslandi, kattartunga (Plantago maritima), græðisúra (Plantago major) og selgresi (Plantago lanceolata). Sú síðastnefnda vex gjarnan við jarðhita og er ekki algeng. Græðisúra vex á röskuðum svæðum, nokkuð algeng í þéttbýli en kattartunga vex hins vegar víða við sjávarsíðuna og á röskuðum svæðum. Frjókornin mælast ekki í miklu magni en erlendis eru Plantago frjó jafnan talin með fremur skæðum ofnæmisvöldum.

 
Túnfífill

Körfublómaætt

Flestar tegundir körfublómaættar (Asteraceae) sem vaxa á Íslandi eru skordýrafrævaðar. Þess vegna eru frjókorn þeirra ekki algeng í lofti en það kemur samt fyrir að það mælist eitt og eitt frjó. Þekkt er að fíflafrjó geta komið af stað ofnæmisviðbrögðum hjá börnum, þau eru þó ekki talin vera skæðir ofnæmisvaldar. Ein tegund körfublómaættar, sem vex hér sem slæðingur í görðum, er talin vera að festa sig í sessi er búrót, líka nefnd malurt, (Artemisia vulgaris). Hún er vindfrævuð og skæður ofnæmisvaldur, svo skæð að Norðmenn hafa skorið upp herör gegn henni og gera allt sem þeir geta til að uppræta hana, sjá http://www.naaf.no/Documents/Diverse/Burotplakat%202006.pdf . Búrót vex á röskuðum svæðum, hún blómstrar í ágúst og dreifir þá ógrynnum af frjókornum út í loftið. Fræframleiðsla er líka mikil og dreifist búrót því hratt út þar sem vaxtarskilyrði eru góð.

 

Netla

Tvær tegundir af netluættkvísl, Urtica, vaxa hér á landi, brenninetla (Urtica dioica) og smánetla (Urrtica urens). Netla var upphaflega ræktuð en vex nú fyrst og fremst sem slæðingur. Netlan myndar frjókorn í miklu magni seint í júlí og í ágúst. Þau eru talin geta valdið veikum ofnæmisviðbrögðum.
 

Repja

Repja er ræktuð tegund (Brassica napus subsp. oleifera) auk þess sést hún oft við grænfóðursakra sem slæðingur. Hún er af krossblómaætt, Brassicaceae, en frjókorn þeirrar ættar eru sjaldséð í frjógildrum í Reykjavík og á Akureyri. Nálægt repjuökrum má hins vegar búast við að meira sé um frjókorn í lofti á þeim tíma sem blómgun stendur yfir. Repjufrjó geta valdið veikum til meðalsterkum ofnæmisviðbrögðum.

 
Hundasúra

Súrur og njóli

Þrjár tegundir af súruættkvísl, Rumex, vaxa á Íslandi auk nokkurra sjaldgæfra slæðinga. Þessar þrjár eru túnsúra (Rumex acetosa), hundasúra (Rumex acetosella) og njóli (Rumex longifolius). Þær eru í blóma mestallt sumarið frá júní og fram í ágúst, en mest er um súrufrjó í byrjun júlí. Súrufrjó valda ofnæmi en eru ekki talin skæð. Algengt er að fólk með grasofnæmi hafi líka ofnæmi fyrir súrufrjóum.

 
Ætihvönn

Sveipjurtaætt

Fjölmargar tegundir eru af sveipjurtaætt, Apiaceae. Algengastar eru ætihvönn (Angelica archangelica), geithvönn (Angelica sylvestris), skógarkerfill (Anthriscus sylvestris) og spánarkerfill (Myrrhis odorata). Tvær síðastnefndu teljast vera í hópi ágengra slæðinga. Hvanna- og kerfilsfrjó geta valdið ofnæmi en eru ekki talin skæð sem slík. Þau mælast aldrei í miklu magni og eru í loftinu í júní og júlí og stundum fram í ágúst.

 
Selja í blóma

Víðir

Tegundir af víðiættkvísl, Salix, eða víðis (Salix spp.) eru nokkrar hér á landi, fjórar innlendar og allmargar ræktaðar (a.m.k. 20). Flestar eru runnar en meðal þeirra ræktuðu eru nokkrar trjátegundir (selja og viðja). Víðifrjó eru með fyrstu frjókornum sem koma í frjógildruna á vorin. Þau eru sjaldan í miklu magni en koma jafnt og þétt fram eftir sumri (apríl-júlí). Víðifrjó geta valdið ofnæmi.

 

Yllir

Tvær tegundir og nokkrar undirtegundir af ylliættkvísl, Sambucus, eru ræktaðar í görðum hér á landi. Yllir hefur runnkenndan vöxt, hann blómgast í júní og dreifir þá frjókornum sínum. Á síðustu árum hafa þau mælst ár hvert en aldrei í miklu magni. Yllifrjó geta valdið ofnæmi en eru ekki talin skæð.

 
Elrireklar í apríl 2010

Ölur (elri)

Átta tegundir af elriættkvísl, Alnus, eru ræktaðar hér á landi, oftast sem stök tré í görðum (grænölur, rauðölur, dúnölur, gráölur, ryðölur, sitkaölur, blæölur og kjarrölur). Ölur er fyrst allra tegunda að blómgast á vorin, stundum hanga útsprungnir reklarnir strax í mars. Hann er af sömu ætt og birkið og hefur sömu ofnæmisvaka. Fólk með ofnæmi fyrir birki getur því fundið fyrir einkennum löngu áður en birkið blómgast ef það er í námunda við blómstrandi öl. Frjókornin mælast sárasjaldan hér á landi bæði vegna þess að frjómælingar hefjast eftir að ölur hefur blómgast en einnig vegna þess hve trén eru ennþá fá í ræktun.
 
Asparreklar

Ösp

Aspir, Populus, eru af víðisætt, ein tegund er talin innlend, blæösp (Populus tremula) og nokkrar hafa verið reyndar í ræktun. Alaskaösp (Populus trichocarpa) hefur verið í ræktun hér á landi frá miðri síðustu öld. Þegar öspin hefur náð a.m.k. 20 ára aldri ber hún fyrst blóm. Þá fyrst fer hún að dreifa frjókornum snemma á vorin. Á fyrstu árum frjómælinga í Reykjavík upp úr 1988 mældust fá og stundum engin asparfrjó en frá 1994 hafa þau mælst á hverju ári, voru fá í fyrstu en hefur farið fjölgandi. Venjulega dreifast frjókornin í fyrri hluta maí en í apríllok þegar vorar snemma. Asparfrjó geta valdið ofnæmi en eru ekki talin skæð.

 

Þú ert hér: Forsíða > Grasafræði > Frjómælingar > Ofnæmisvaldar

ni.is

  • Forsíða
  • Stofnunin
  • Miðlun og þjónusta
  • Grasafræði
  • Dýrafræði
  • Jarðfræði
  • Vistgerðir

Grasafræði

  • Gróðurfar
  • Flóra
  • Válisti háplantna
  • Plöntu- og sveppasöfn
  • Gróðurkort
  • Frjómælingar
    • Frjómælingar 2011
    • Samantekt frjómælinga
    • Fróðleikur
    • Ofnæmisvaldar
  • Flokkunarkerfi plantna
  • Rannsóknir
  • Starfsmenn

Leit á vefsvæðinu


Samskipti

Aðalskrifstofa - (kort)Urriðaholtsstræti 6-8 | Pósthólf 125 | 212 Garðabær Sími: 5 900 500 | Fax: 5 900 595 | Netfang : ni@ni.is

Akureyrarsetur - (kort) Borgum við Norðurslóð | Pósthólf 180 | 602 Akureyri Sími: 460 0500 | Fax: 460 0501 | Netfang : nia@ni.is


Efra hliðarval

  • Rss
  • Veftré
  • English

Útlit síðu:

  • Stærra letur
  • Minna letur
Þetta vefsvæði byggir á Eplica