Gróðurfar á Íslandi

Eitt helsta einkenni gróðursfars á Íslandi er hversu fáar villtar tegundir háplantna eru hér samanborið við nágrannalöndin, en þær eru taldar vera um 490. Ástæðurnar fyrir þessari tegundafæð íslensku flórunnar er m.a. hversu stutt er síðan mestur hluti landsins var hulin jöklum undir lok síðustu ísaldar, einangrun landsins og takmarkaðir dreifingarmöguleikar til landsins. Sumir telja að hluti flórunnar, allt að fimmtungur, hafi lifað af ísöldina en aðrir að allar plöntur sem vaxa hér nú hafi borist hingað eftir ísöld með vindum, fuglum eða mönnum. Í áranna rás hafa mennirnir flutt nýjar tegundir til landsins, bæði með ráðnum hug og óviljandi. Ýmsar plöntur hafa átt upphaf sitt í görðum eða garðyrkjustöðvum og dreifst þaðan út í villta náttúru.   

Rúmlega helmingur háplöntutegunda hér eru algengur um allt land, eins og túnfífill og brennisóley, þó það eigi í sumum tilvikum ekki við um miðhálendið. Aðrar tegundir vaxa ekki jafn víða og sumar svo til eingöngu í ákveðnum landshluta þar sem þær eru oft taldar nokkurs konar einkennisplöntur hans. Dæmi um þetta er  bláklukka og gullsteinbrjótur á Austurlandi og draumsóley og krossjurt á Vestfjörðum. Enn aðrar hafa aðeins fundist á örfáum eða aðeins einum vaxtarstað á landinu eins og skeggburkni á Norðurlandi og burstajafni á Suðausturlandi. En miðað við stærð landsins er munurinn á flóru einstakra landshluta þó miklu minni en búast hefði mátt við. 

Mosategundir sem hér hafa fundist eru rúmlega 600 og fléttutegundir rúmlega 700 og um 2000 tegundir af sveppum vaxa hér einnig. Um þessar plöntur gildir svipað og háplönturnar: Flóran ber ákveðinn norðurevrópskan svip og tegundirnar eru misalgengar eftir landshlutum, sumar eru mjög algengar en aðrar sjaldgæfar. Þannig eru ákveðnar mosategundir meðal allra algengustu plantna landsins, t.d.  gamburmosarnir hraungambri og hærugambri.

Byggt á: Eyþór Einarsson. 2005. Flóra og gróður Íslands, í bókinni ÍSLANDSATLAS. Edda útgáfa hf. í samstarfi við Fixlanda ehf., Reykjavík 2005, bls. 18-23.

janúar 2010, Ásrún Elmarsdóttir