Háplöntur

Háplöntur, öðru nafni æðplöntur, skiptast í tvo meginhópa, fræplöntur og byrkninga.

Fræplöntur eru fjölbreyttur hópur plantna sem innihalda blómplöntur og berfrævinga.

  • Blómplöntur, öðru nafni dulfrævingar, mynda blóm og þroska sumar aldin.
    • Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida) eru flestar þær plöntur sem í daglegu tali kallast blóm.
    • Einkímblöðungar (Liliopsida) eru grös, starir auk lilju- og brönugrasaættar. Einnig tilheyra pálmar einkímblöðungum.
  • Berfrævingar, öðru nafni barrtré, eru einir og innfluttu tegundirnar lerki, greni og fura.

Byrkningar, öðru nafni gróbærar æðplöntur, mynda ekki blóm og þroska ekki fræ. Þeir eru háðir vatni við kynæxlun og mynda á grólið sínum gróhirslur sem framleiða mikið magn af gróum. Til byrkninga teljast burknar og tungljurtir, jafnar og álftalaukur og elftingar.

Háplöntur eru flokkaðar í lífríkinu til tegunda.

LEITA AÐ HÁPLÖNTUM

Blágresi og undafífill
Mynd: Erling Ólafsson
Háplönturnar blágresi og undafífill

Fjöldi tegunda

Íslenska háplöntuflóran telur um 490 tegundir og má sjá yfirlit yfir þær í Íslensku plöntutali (pdf). Blómplöntur eru um 450 talsins, þar af rúmlega 300 tvíkímblöðungar, 145 einkímblöðungar og fjórir berfrævingar. Byrkningar telja um 40 tegundir, þar af eru 23 burknar.

Rúmlega helmingur háplöntutegunda er algengur um landið, eins og túnfífill og brennisóley. Aðrar tegundir vaxa ekki jafn víða og sumar eru mjög staðbundnar við ákveðinn landshluta. Dæmi um þetta er bláklukka og gullsteinbrjótur sem eru nokkurs konar einkennisplöntur á Austurlandi og draumsóley og krossjurt á Vestfjörðum. Einnig eru tegundir sem hafa aðeins fundist á einum eða örfáum vaxtarstað á landinu, eins og skeggburkni á Norðurlandi og burstajafni á Suðausturlandi.

Innlend eða útlend tegund

Plöntutegundir eru gjarnan flokkaðar í innlendar og útlendar. Innlend tegund er sú sem er innan náttúrulegs útbreiðslusvæðis og hefur þróast þar eða komist þangað með náttúrulegum hætti. Í gildi er reglugerð nr. 583/2000 um innflutning, ræktun og dreifingu útlendra plöntutegunda og þar er innlend tegund skilgreind á þennan hátt: „Allar tölusettar tegundir í Flóru Íslands, 3. útgáfu frá 1948, og plöntur á lista yfir íslenskar plöntutegundir, sbr. ákvæði til bráðabirgða.“ Allar aðrar plöntutegundir eru útlendar.

Válistategundir og friðlýsing tegunda

Válistar eru skrár yfir lífverutegundir sem eiga undir högg að sækja eða eru taldar vera í útrýmingarhættu í tilteknu landi eða svæði. Árið 1996 var gefinn út válisti yfir íslenskar plöntur. Í honum er fjallað um alls 235 tegundir blómplantna og byrkninga, fléttur, mosa og þörunga. Árið 2008 var válistaflokkun háplantna endurskoðuð.

Árið 1978 var friðlýst 31 tegund háplantna þar sem þær vaxa villtar hér á landi, samkvæmt auglýsingu um friðlýsingu nokkurra plöntutegunda (pdf). Samkvæmt náttúruverndaráætlun 2009–2013 ber að vinna að friðlýsingu fjölda tegunda til viðbótar.

Var efnið hjálplegt? Aftur upp

Aftur upp

Takk fyrir!

Hvað má betur fara?

  • Fela
  • |