Áhrif öskufalls á lífríki í Vestur-Skaftafellssýslu eftir Grímsvatnagos
Gos varð í Grímsvötnum 21.–28. maí 2011 og kom frá því mikið öskufall í Vestur-Skaftafellssýslu. Sérfræðingar frá Náttúrufræðistofnun fóru á vettvang dagana 30.–31. maí og hugðu að gróðri, smádýralífi og fuglalífi á öskusvæðinu.
| Yfirlitskort þar sem merkt eru þau svæði sem könnuð voru eftir Grímsvatnagos í maí 2011. Smellið á rauðu punktana til að skoða myndir og fá frekari upplýsingar um hvert svæði. |
Farið var um svæðið frá Eldhrauni við Kúðafljót í vestri og austur fyrir Lómagnúp. Einnig var farið upp á heiðarnar norðvestan við Kirkjubæjarklaustur og upp fyrir efstu bæi í Fljótshverfi og að Sléttabóli sunnan við Brunahraun. Skoðaðir voru sérstaklega 13 staðir með um 10 km millibili en um 5 km voru á milli staða þar sem öskulagið var þykkast. Öskusýni voru tekin á 11 stöðum þar sem mest var af ösku. Öskuþykkt var einnig mæld eða metin á öllum stöðunum.
Öskufall
Askan er alls staðar mjög fíngerð, mun fínni en sandur, og heldur greinilega miklu vatni. Þurr fýkur hún auðveldlega í vindi. Öskuþykkt er afar misjöfn, bæði eftir stöðum en einnig eftir landslagi og yfirborðsgerð. Nánast alls staðar hefur askan fokið til og safnast í gróður, lægðir og annars staðar þar sem skýlt er. Vestast í Eldhrauni hefur öskufall verið mjög lítið en öskuþykkt eykst þegar austar dregur og er mest á svæði frá Hörgslandi á Síðu og austur að Lómagnúpi. Þar sem askan er mest er nánast alls staðar svarðfylli af ösku og sums staðar allþykkir öskuskaflar í skjóli. Langþykkust er askan í Fljótshverfi og austast í Brunahrauni. Þar er hún víða 5–18 cm þykk og dæmi voru um öskuskafla þykkari en 20 cm. Nánari upplýsingar um öskuþykkt og áhrif hennar á gróður má sjá með því að smella á einstaka staði á kortinu hér að ofan.
Gróður
Þrátt fyrir verulegt öskufall má ætla að gróður muni víðast hvar á láglendi standast þetta áfall. Fer það þó mjög eftir tíðarfari á komandi vikum. Verði veður hlýtt og rakt munu áhrifin verða frekar lítil en kuldi og hvassviðri munu gera gróðrinum erfiðara fyrir. Askan mun hins vegar hafa veruleg áhrif á tegundasamsetningu, uppskeru og ásýnd lands. Meira um gróður.
Smádýr
Veður var óhagstætt til að meta ástand smádýralífs, kalt og nokkuð votviðrasamt. Á því leikur þó ekki vafi að neikvæð áhrif geti orðið veruleg, einkum á jarðvegsdýr af ýmsu tagi og smádýr sem byggja afkomu sína á víði (ekki síst reklum) og birkilaufum. Meira um smádýr.
Fuglar
Litið var eftir fuglum þar sem farið var. Ekki var um markvissa könnun að ræða heldur skráð það sem fyrir augu bar. Alls sáust 25 tegundir fugla. Ljóst er að ástandið var óvenjulegt því lítið varð vart við varpatferli, söng eða önnur merki um gott gengi fuglanna. Það skal þó haft í huga að kalt var í veðri, mest um 6°C, og kann það að hafa ráðið miklu um það hve fuglalíf var dauft. Meira um fugla.