Steindir

Steindir (e. mineral) eru skilgreindar sem náttúrulegt, einsleitt, fast efni með ákveðna efnasamsetningu og skipulega röðun frumeinda, yfirleitt myndað í ólífrænum ferlum. Meira en 4000 tegundir steinda eru þekktar í heiminum; á Íslandi hafa fundist rúmlega 300 tegundir.

Steindir má flokka á ýmsa vegu. Þannig má skipta steindum í frumsteindir og síðsteindir. Frumsteindir myndast við storknun bergkviku þegar bergið verður til. Ólivín, plagíóklas og ágít eru dæmi um algengar frumsteindir. Síðsteindir myndast við ummyndun bergsins. Dæmi um slíkt eru seólítar sem falla út í holum og sprungum í berginu þegar heitt vatn leikur um það.

Í steindafræðinni eru steindir flokkaðar eftir kristalbyggingu og efnasamsetningu. Á Náttúrufræðistofnun Íslands er stuðst við flokkunarkerfi Strunz & Nickel (2001). Þar er steindum skipað í 10 flokka eftir samsetningu. Þeim er síðan skipt í deildir, undirdeildir og hópa eftir kristalbyggingu og samsetningu. Sumum hópum er skipað saman í fjölskyldur. Sumar steindir má síðan flokka í mismunandi afbrigði. Steindir sem finnast saman í bergi, myndaðar við sömu aðstæður og í jafnvægi hver við aðra, eru sagðar vera í sama steindafylki.

Eitt af hlutverkum Náttúrufræðistofnunar Íslands er að koma upp vönduðu safni íslenskra steinda. Skipuleg söfnun og greining steinda hófst á stofnuninni 1980. Síðan hafa að jafnaði fundist þrjár nýjar íslenskar steindir á ári. Rannsóknir á íslenskum steindum hafa hjá NÍ einkum beinst að frumsteindum basalts og rhýólíts, myndun síðsteinda í móbergi  og steindaútfellingum í eldgosum.

Hverasalt, útfellingar við gufuaugu á hverasvæðinu við Stórahver á Torfajökulssvæðinu. Ríkjandi steindir í þessum útfellingum eru gifs, alúnógen, halóthrichít og pickeringít. Þrjár síðastnefndu tegundirnar vaxa í þurrkum en leysast upp í úrkomu. Hverasalt var áður fyrr kallað steinblóm. Ljósm. Kristján Jónasson.