Ný íslensk steind

Cavansít fundið í fyrsta sinni á Íslandi

Staðfest hefur verið að skærblá steind sem fannst á Austurlandi 2001 er cavansít, (e: cavansite) afar sjaldgæf steind sem hefur aðeins fundist á tveimur öðrum stöðum í heiminum.
Steindin cavansít hefur efnasamsetninguna Ca(VO)Si₄O₁₀·4H₂O. Cavansít kristallast í tígulkerfinu og eru kristallarnir prismatískir og mynda oft geisla. Cavansít hefur glergljáa og er skær grænblátt eða himinblátt á litinn. Harkan er 3-4 á Moh's skala, það er því aðeins harðara en kalsít. Kleyfni {010} er góð.

Cavansít (blátt) ásamt heulandíti, stilbíti og kalsíti (glært og hvítt) í sprungu í túffi (brúnt). Sprungan er 5 mm þykk. Ljósm. Kristján Jónasson

Cavansít er afar sjaldgæf steind, hefur einungis verið lýst frá þremur stöðum í heiminum.

Cavansíti var fyrst lýst árið 1968 (Malheur County, Oregon, Bandaríkjunum). Stærstu og bestu sýnin koma hins vegar frá héraðinu Poona í Indlandi. Á þeim stöðum finnst cavansít ásamt pentagoníti, kalsíti, heulandíti, stilbíti, apófyllíti, thomsoníti og mordeníti í holum og sprungum í túffi og brotabergi. Þessi steind hefur nú einnig fundist á Íslandi, í túffi ásamt kalsíti, heulandíti og stilbíti.

Nafn steindarinnar er dregið af þeim frumefnum sem hana mynda; kalsíum (ca-), vanadíum (-van-) og kísill (-si). Á Íslandi er vanadíum aðallega að finna sem snefilefni í magnetíti og pýroxeni. Það er nefnt eftir Vanadís (Freyju), gyðju fegurðar og ástar.