Steingervingar

Jarðsögulega telst Ísland mjög ungt land og er það því ekki jafnauðugt af fjölbreyttum steingervingum og nágrannalöndin. Engar beinagrindur stórvaxinna landdýra hafa fundist hér en þeim mun fjölbreyttari eru steingerðar leifar plantna og sjávarlífvera.

Elstu steingervingar eru um 15 milljón ára. Þeir eru frá þeim tíma jarðsögunnar sem kallast míósen. Míósen stóð yfir frá því fyrir tæpum 24 milljónum ára þar til plíósen tók við fyrir 5,3 milljónum ára, en svo nefnast tveir síðust tímar tertíer tímabilsins. Hér er um að ræða plöntuleifar: blaðför, kolaðar blaðleifar og aldin, frjókorn, samanpressaða trjáboli og surtarbrand. Helstu fundarstaðir eru yst á Vestfjarðakjálkanum; í Þórishlíðarfjalli í Selárdal, Svalvogum við Dýrafjörð, Botni í Súgandafirði og Breiðhillu utan við Bolungarvík. Jarðlög Vesturlands yngjast svo til suðausturs í átt að gosbeltinu og í Mókollsdal í Strandasýslu þar sem skordýraleifar hafa varðveist ásamt plöntuleifum eru þau aðeins 8–9 milljón ára gömul.

Í enn yngri jarðlögum á Tjörnesi þar sem sjá má mót tímabilanna tertíer og kvarter í jarðlagastaflanum er mikið um steingerðar sjávarlífverur, aðallega skeljar og kuðunga en einnig selabein. Þar eru því jarðlög sem settust til á sjávarbotni, hörðnuðu síðan og risu úr sæ.

Jarðlög frá síðjökultíma og nútíma geyma einnig skeljar, kuðunga og götunga. Oftast eru þessi jarðlög óhörðnuð og því auðvelt að safna fornskeljum úr þeim, en sumstaðar einkum þar sem setlögin eru rík af gjósku hafa þau náð að harðna. Eru Fossvogslögin gott dæmi um slík hörðnuð setlög frá síðjökultíma.

Helstu fundarstaðir steingervinga á Íslandi