Gosvirkni Vesturgosbeltisins

Markmiðið með verkefninu er að kanna ítarlega gosvirkni og bergfræði Vesturgosbeltisins á Brunhes-segultímaskeiðinu (<0,78 milljónir ára), nánar til tekið á svæðinu frá Þingvallavatni að Auðkúluheiði norðan Langjökuls. Þetta er sá hluti íslensku gosbeltanna sem til þessa hefur verið einna minnst þekktur jarðfræðilega, og kann það að stafa af því að þarna eru fáir fýsilegir virkjunarkostir.

Móbergshryggir í Vesturgosbeltinu. Fremstir eru Hrútatindar, þá Skriðutindar, Skefilsfjöll og í fjarska Tindaskagi. Ljósm. Sveinn P. Jakobsson.

Gert hefur verið jarðfræðikort af svæðinu í mælikvarðanum 1:50.000. Alls fundust á svæðinu 407 goseiningar. Uppruni hverrar goseiningar var kannaður og afstæður aldur metinn. Útivinnu er nú lokið. Bergsýni hafa verið tekin af öllum goseiningum og stór hluti þeirra hefur verið efnagreindur.

Móbergsfjöllin, sem myndast hafa við eldgos undir eða í jökli, hafa sérstaklega verið rannsökuð. Niðurstöður benda til þess að móbergshryggir myndist einkum þegar upphafleg lengd gossprungunnar er mikil og tiltölulega lítið magn bergkviku er fyrir hendi. Móbergsstapar myndast einkum þegar gossprungan er stutt og mikið magn bergkviku gýs.

Ar-Ar-aldursgreiningar hafa verið gerðar af 62 goseiningum. Þær sýna að aldur gosmyndana dreifist yfir síðustu 0,7 milljón árin, en þó var goshlé fyrir um 0,25-0,35 milljón árum. Ekkert bendir til að eldvirknin í Vesturgosbeltinu sé að deyja út. Geysis-megineldstöðin, sem er illa rofin og að hluta kaffærð, var virk fyrir 0,7 milljón árum; ekki er að sjá að hún eigi sér langa sögu. Þjófadala-megineldstöðin virðist einkum hafa byggst upp fyrir um 0,5-0,8 milljónum ára síðan. Grímsnes-megineldstöðin var virk fyrir 0,4-0,5 milljón árum, og aftur á nútíma. Prestahnúks-megineldstöðin er vel afmörkuð og hefur verið virk undanfarin 0,4 milljón ár.

Helstu samstarfsmenn eru Dr. G. Leonard Johnson hjá University of Alaska, BNA, og Dr. Magnús T. Guðmundsson hjá Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands. Rannsóknirnar hafa verið styrktar af Vísindasjóði Rannsóknaráðs Íslands, og Texas A & M University, BNA.

Ritlisti:

• Sveinn P. Jakobsson & Magnús T. Guðmundsson 2006: Móbergsmyndunin og gos undir jöklum. Afmælisrit Kristjáns Sæmundssonar (Skilað til birtingar).
• Sveinn P. Jakobsson, Magnús T. Guðmundsson & R. A. Duncan 2003: Eldvirkni í norðurhluta vestra gosbeltisins. Fyrstu niðurstöður aldursgreininga. Vorráðstefna 2003. Ágrip erinda og veggspjalda. Jarðfræðafélag Íslands, bls. 62.
• Jakobsson, S. P. 2000: Subglacial Volcanism in the Langjökull Region, the Western Volcanic Zone. Abstract Vol., Volcano / Ice Interaction on Earth and Mars, Reykjavík, p. 25.
• Jakobsson, S. P., G. L. Johnson & J. G. Moore 2000: A structural and geochemical study of the Western Volcanic Zone, Iceland: Preliminary results. InterRidge News 9, 27-33.