Náttúrufræðistofnun ÍslandsBeint í leiðarkerfi vefsins.
Greinar
Flokkun vistgerða með fjarkönnun
Á undanförnum árum hefur verið unnið að því að skilgreina helstu vistgerðir (habitat types) á landinu og kortleggja útbreiðslu þeirra. Vistgerðkort hafa einkum verið byggð á hefðbundnum gróðurkortum, þ.e. flokkun í gróðurfélög. Á Hrafnaþingi miðvikudaginn 29. nóvember skýrði Regína Hreinsdóttir landfræðingur frá niðurstöðum úr rannsóknarverkefni sínu þar sem hún kannaði möguleika á að nýta fjarkönnunargögn við kortlagningu á vistgerðum. Regína kannaði einnig nákvæmni gagnanna.
Lesa meira
Lesa meira
Líður tíminn hraðar eftir því sem við eldumst vegna loftslagsbreytinga af mannavöldum?
Næsta fræðsluerindi vetrarins á Náttúrufræðistofnun verður miðvikudaginn 15. nóvember 2006, kl. 12.15 í sal Möguleikhússins á Hlemmi. Tómas Jóhannesson, jarðeðlisfræðingur á Veðurstofu Íslands, fjallar þar um áhrif loftlagsbreytinga sem eru oft nefndar sem skýring á ýmsum breytingum sem menn verða varir við í umhverfi okkar.
Lesa meira
Hvað var Ari að hugsa? Hitastig og útbreiðsla skógar- og gróðurþekju á Íslandi
Nýr Söguatlas kom út á síðasta ári og vakti verðskuldaða athygli og talsverðar umræður. Sérstaka athygli fékk umfjöllun höfunda Söguatlasins um útbreiðslu gróðurs við landnám en þeir styðjast við fjölmargar rannsóknir bæði úr hug- og raunvísindum. Meðal annars vitna þeir í rannsóknir Rannveigar Ólafsdóttur, landfræðings við Háskóla Íslands en þær byggja á líkanaútreikningum á sambandi hitastigs og útbreiðslu skógar- og gróðurþekju hér á landi. Skiptar skoðanir voru um þessar niðurstöður og forsendur útreikninga.
Lesa meira
Margæsir á ferð og flugi
Þessa dagana fjölgar margæsum hratt á vestanverðu landinu. Margæsir eru fargestir á Íslandi á leið sinni til og frá varpstöðvum sínum í heimsskautahéruðum NA-Kanada. Á vorin koma fyrstu fuglar frá Írlandi í byrjun apríl og þeim fjölgar jafnt og þétt til 10. maí að hámarki er náð. Gæsirnar dvelja víða með ströndum Faxaflóa og við sunnanverðan Breiðafjörð uns þær hverfa allar á braut síðustu daga maímánaðar. Þá eiga þær fyrir höndum erfitt flug á varpstöðvar sínar, um 3000 km leið, sem oft er farin nær viðstöðulaust á um þremur sólarhringum. Leiðin liggur þvert yfir Grænlandsjökul í allt að 2400 metra hæð yfir sjó. Sá hluti leiðarinnar er mjög krefjandi og eiga spikfeitar gæsirnar oft í mestu erfiðleikum að klifra í nægilega hæð til að komast yfir hábungu jökulsins. Flugið gengur mun hraðar fyrir sig eftir það.
Lesa meira
Ný sýn í gagnagrunna Náttúrufræðistofnunar
Á ársfundi Náttúrufræðistofnunar verður opnuð Plöntuvefsjá NÍ, en hún er fyrsta skrefið í þá átt að veita almenningi aðgang að gagnastöfnum stofnunarinnar á netinu. Lovísa Ásbjörnsdóttir jarðfræðingur, er verkefnisstjóri Plöntuvefsjárinnar og mun hún kynna þróunarvinnuna og stöðu verksins á Hrafnaþingi n.k. miðvikudag, 1. mars. Náttúrufræðistofnun Íslands hefur það langtímamarkmið að veita aðgang að gagnasöfnun stofnunarinnar á netinu og er vefsjá mjög hentugt verkfæri til þess. Næstu skref í þróun náttúruvefsjánna verða Fuglavefsjá og Smádýravefsjá. Lesa meira
Endurheimt votlendis
Árið 1996 voru hafnar fyrstu tilraunir til að endurheimta votlendi hér á landi. Frá þeim tíma hefur endurheimt verið reynd á um tuttugu svæðum.
Lesa meira
Lesa meira
Eyðing Gásakaupstaðar af völdum skriðufalla 1390
Gásakaupstaður við Hörgárósa í Eyjafirði var einn helsti verslunarstaður Norðurlands á víkingatíma og miðöldum en verslun lagðist þar af á 15. öld og fluttist inn á Akureyri. Í erindinu er fjallað um nýlegar rannsóknir á Hörgárósum og vatnasviði Hörgár sem benda til að kaupskapur á Gásum hafi lagst af í kjölfar mikilla skriðufalla í Hörgárdal árið 1390. Þá er talið að mikið skriðuefni, m.a. jarðvegstorfur og kjarr, hafi borist í Hörgá, stíflað árósinn sem að lokum hljóp fram. Í kjölfarið myndaðist nýr fjörukambur utan um eldri kamb sem Gásakaupstaður stendur á og eyðilagði þar með skipalægi og aðgang kaupstaðarsvæðisins að sjó. Síðan hefur Gásakaupstaður legið í eyði.
Lesa meira
Af vistfræði Mývatns
Mývatn er ein af náttúruperlum landsins þar sem tvinnast saman fjölbreytt vatnalífríki, gróðursæld, sérkennilegt jarðeldalandslag og löng hefð fyrir sjálfbærri nýtingu hlunninda. Haustið 2004 lauk námugreftri á botni Mývatns eftir 36 ára vinnslu kísilgúrs úr vatninu. Ítarlegar rannsóknir voru gerðar á áhrifum vinnslunnar og eins var fylgst vel með framvindu lífríkisins, mýi, krabbadýrum, fiskum og vatnafuglum. Í erindinu verður farið yfir þessi gögn og ráðið í stöðu mála og framtíðarhorfur.
Fræðsluerindi Náttúrufræðistofnunar eru opin öllum.
SKÓGVIST - Hvernig bregðast smádýr við skógrækt?
Flestar tegundir smádýra gera sérhæfðar kröfur til umhverfis síns. Af þeim sökum bregðast þau oftast snarlega við breytingum, enda flest hver ágætlega hreyfanleg. Í erindinu verður fjallað um viðbrögð smádýra þegar land er tekið til skógræktar. Rannsóknirnar ná til skordýra, fjölfætlna áttfætlnaog snigla
Lesa meira
Lesa meira
Sögutengd útbreiðsla háplantna á Íslandi
Um 40% plantna í íslenzku flórunni eru dreifðar um allt landið, sumar þó með eyðu á miðju hálendinu. Afgangurinn eru ýmist dreifðar um ákveðna hluta landsins, en vantar annars staðar, eða eru svo sjaldgæfar að þær finnast aðeins á örfáum stöðum. Mörgum tegundum má skipta í hópa með sama eða svipað útbreiðslumynstur. Líkur eru á að sama útbreiðslumynstur margra tegunda eigi sér einnig sameiginlega skýringu. Þeir umhverfisþættir sem einkum ráða útbreiðslumynstrum plantna á Íslandi eru loftslag, sjór og jarðhiti. Loftslagstengdum útbreiðslumynstrum voru gerð skil á ráðstefnu Líffræðifélagsins síðastliðinn vetur, en hér verður fjallað um sögutengd útbreiðslumynstur.
Lesa meira
Lesa meira
Veiðiþol rjúpnastofnsins
Náttúrufræðistofnun hefur metið veiðiþol rjúpnastofnsins, gert tillögur um griðlönd og kannað áhrif mismunandi veiðfyrirkomulags á sóknarþunga og heildarveiði. Helstu niðurstöður eru þessar:
Lesa meira
Lesa meira
Ástand rjúpnastofnsins og áhrif friðunar
Í fyrirlestrinum mun Ólafur fjalla um stofnbreytingar rjúpunnar á liðnum áratugum og lýsa því hvernig stofninum hefur hnignað og hvernig viðmiðanir við veiðistjórnun hafa breyst í áranna rás. Haustin 2003 og 2004 voru skotveiðar bannaðar og verður rætt um hvernig stofninn brást við þeirri friðun. Í lokin verður fjallað um framtíðarhorfur rjúpnastofnsins í ljósi þess að veiðar hófust aftur nú í haust, 2005.
Lesa meira
Síðjökultími og ísaldarlok á Íslandi
Aldursákvarðanir á skeljum sælindýra á utanverðum Reykjanesskaga og í setkjörnum úr sjávarbotninum við Ísland benda eindregið til þess að íslenski meginjökullinn hafi á síðasta jökulskeiði náð mestri stærð sinni fyrir minna en 22.000 árum. Á þeim tíma var hnattrænt sjávarborð um 100 m lægra en það er í dag og bæling jarðskorpunnar við núverandi strendur landsins var líklega nokkru meiri en 250 m.
Lesa meira
Geitungar: Nýliðar í umhverfi okkar
Fyrir um 30 árum hófst landnám geitunga hér á landi, en árið 1973 kom drottning húsageitungs sér fyrir í miðborg Reykjavíkur og varð henni tilætluð kápa úr klæði sínu. Holugeitungur, trjágeitungur og roðageitungur fylgdu í kjölfarið. E.t.v. hafa tegundirnar fjórar stofnað til varanlegrar búsetu. Meira um tegundirnar.
Lesa meira
Skriðuföll á Íslandi
Á Náttúrufræðistofnun Íslands hefur um árabil verið unnið að rannsóknum á skriðuföllum á Íslandi. Upplýsingum um ný skriðuföll hefur verið safnað en einnig hafa eldri skriðuföll verið könnuð og er þar byggt á verki Ólafs Jónssonar frá 1957 um Skriðuföll og snjóflóð. Fram að þessu hefur megináhersla hefur verið lögð á gerð skriðuannáls 20. aldar en með þeim upplýsingum fæst gott yfirlit um dreifingu og gerð skriðufalla á landinu og tengsl þeirra við veðurfar.
Lesa meira
Frjókornasumarið mikla 2003
Frjókorn í andrúmslofti eru vöktuð í um 400 borgum Evrópu. Elsta mæliröðin nær aftur á miðja síðustu öld og er hún frá London. Á Íslandi hófust samfelldar mælingar vorið 1988 í Reykjavík. Síðastliðið sumar var eitt það frjóríkasta hér á landi enda þriðja hlýjasta sumarið frá upphafi veðurathugana í Reykjavík.
Lesa meira
Má treysta útlitinu? Tengsl útlitseinkenna og arfgerða hjá korpum (Dermatocarpon)
Fléttur eru sambýli svepps og þörungs og/eða blágrænnar bakteríu. Sem slík er fléttan ekki lífvera heldur vistkerfi en flokkunarfræðingar sem fást við fléttur eru í raun sveppafræðingar þar sem svepphluti fléttunnar ákvarðar nafn hennar. Þessi sérstaða sveppa er mynda fléttur getur valdið ákveðnum vandamálum í flokkunarfræði þeirra þar sem hinn ljóstillífandi hluti fléttunnar (grænþörungur/blágræn baktería) getur ráðið miklu um útlit hennar og því er stundum erfitt að ákvarða mörk tegunda.
Lesa meira
Lesa meira
Lífríki háhitasvæða Gróður og smádýr
Verkefnið Lífríki háhitasvæða er samstarfsverkefni Náttúrufræðistofnunar Íslands og Líffræðistofnunar Háskólans og er meginmarkmið þess að afla grunnupplýsinga um gróður og smádýr á háhitasvæðum. Verkefnið var unnið fyrir Rammaáætlun.
Lesa meira
Áhrif skógræktar á fuglalíf
SKÓGVIST er samstarfsverkefni Náttúrufræðistofnunar Íslands, Skógræktar ríkisins og Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins. Megin tilgangur þessa verkefnis er að lýsa þeim breytingum sem verða í vistkerfinu er skógur vex upp á skóglausu landi. Rannsóknasvæðið eru lerki- og birkiskógar austur á Héraði og aðferðafræðin byggir á því að bera saman vistkerfi á skóglausu landi við vistkerfi í misgömlum skógum.
Lesa meira
Áhrif beitarfriðunar á gróðurframvindu á lítt grónum svæðum
Áhrif friðunar fyrir sauðfjárbeit á gróðurframvindu voru rannsökuð á 12 lítt grónum svæðum á landinu en þau lágu í 5 til liðlega 400 m h.y.s. Svæðin voru við 20-60 ára gamlar girðingar sem skildu að friðað land og beitt. Borin var saman gróðurþekja, tegundasamsetning og jarðvegur á friðuðu landi og beittu. Girðingarnar voru allar, utan ein, á landgræðslusvæðum. Rannsóknirnar, sem voru unnar í samvinnu við Landgræðslu ríkisins og Rannsóknastofnun landbúnaðarins, miðuðust við að meta árangur af friðun við mismunandi aðstæður á landinu.
Lesa meira
Lesa meira
Hvað er títt af sveppum?
Rannsóknir erlendra manna á íslenskum sveppum hófust um 1885 er danskur sveppafræðingur Emil Rostrup og sænskur sveppafræðingur Carl J. Johanson skrifuðu báðir greinar um íslenska sveppi. Rostrup greindi árin þar á eftir fjölmarga íslenska sveppi sem íslenskir sem erlendir náttúrufræðingar söfnuðu og sendu til greiningar á Grasasafnið í Kaupmannahöfn. Þar var Ólafur Davíðsson á Hofi í Hörgárdal afkastamestur.
Lesa meira
Áhrif loftslagsbreytinga á vistkerfi norðurhjara ? matsskýrsla Norðurskautsráðsins.
Undanfarin fjögur ár hefur starfshópur á vegum Norðurskautsráðsins unnið að vísindalegu mati á áhrifum loftslagsbreytinga á vistkerfi og samfélög norðurhjara. Endanlegar niðurstöður þessa matsferlis verða kynntar á ráðherrafundi Norðurskautsráðsins á Akureyri haustið 2004, en Ísland fer nú með formennsku í ráðinu.
Lesa meira
GRÓÐURFRAMVINDA OG STRANDMYNDUN VIÐ BLÖNDULÓN Hvað hefur gerst á 12 árum?
Blöndulón var myndað sumarið 1991 er vatni var safnað í það í fyrsta sinn til miðlunar fyrir Blönduvirkjun. Árið 1996 var yfirfall hækkað, jókst þá flatarmál lónsins úr 41 ferkílómetra í 57 ferkílómetra og náði það fullri stærð. Lónið liggur í tæplega 500 m hæð yfir sjó. Frá árinu 1993 hefur verið unnið að rannsóknum fyrir Landsvirkjun á grunnvatnsstöðu, gróðurbreytingum og strandmyndun við lónið. Í erindinu verður greint frá helstu niðurstöðum þeirra.
Lesa meira
Lesa meira
SURTSEY: 40 ára vöktun eldfjallaeyjar
Nú í nóvember 2003 eru fjörtíu ár síðan Surtsey reis úr hafi. Jarðfræðingar fylgdust vel með eldgosunum (1963-1967) og gerðu margvíslegar rannsóknir á gosefnunum. En eyjan hefur einnig verið vöktuð síðan gosum lauk. Jarðvísindamenn hafa fylgst með sjávarrofinu, sigi eyjarinnar, þróun jarðhitasvæðisins, útfellingum sjaldgæfra steinda í hraunhellum, myndun móbergs úr gosöskunni og spáð hefur verið um framtíð Surtseyjar. Í erindinu mun Sveinn ræða helstu niðurstöður þessarra rannsókna.
Lesa meira
Íslenska rykmýsfánan: fjölbreytileiki og útbreiðsla tegunda
Kynntar verða niðurstöður nýlokinnar rannsóknar á fjölbreytileika og útbreiðslu tegunda rykmýs, eins mikilvægasta hóps smádýra í ferskvatni á Íslandi. Rykmý (Chironomidae) tilheyrir ættbálki tvívængja (Diptera) og mynda hóp mýflugna ásamt m.a. bitmýi, hrossaflugum, galdraflugum og moskítóflugum. Einkennandi fyrir rykmýið eru svermar karlflugnanna, en þeir sverma oft tugþúsundum saman - í makaleit. Mergð þeirra getur orðið slík að svermarnir líkjast rykmekki eða reyk og er nafn flugnanna að öllum líkindum dregið af því. Rykmý er ríkjandi hópur í lífríki ferskvatns og mikilvæg fæða laxfiska og andarunga. Sérstaða rykmýs í íslenskri náttúru er mikil og stafar af norðlægri legu og landfræðilegri einangrun landsins, en hér á landi vantar marga hópa vatnadýra sem eru algengir í ferskvatni í Evrópu.
Lesa meira
Lesa meira
Eru viðhorf til minksins á rökum reist?
Róbert Arnar Stefánsson og Menja von Schmalensee, líffræðingar Náttúrustofu Vesturlands.
16. mars 2005
Lesa meira
Íslensku eldstöðvakerfin - í nýju ljósi
Eldstöðvakerfi var fyrst skilgreint sem hugtak í íslenskri jarðfræði fyrir aldarfjórðungi síðan. Eldstöðvakerfi er þyrping eldstöðva sem myndast hefur á ákveðnu tímaskeiði og hefur ákveðin bergfræðileg einkenni; eldfjall (megineldstöð) hleðst oft upp um miðbik svæðisins þar sem framleiðni gosefna er mest, og þar er jafnan mikil jarðhitavirkni. Þótt hugtakið hafi náð fótfestu meðal jarðfræðinga virðast þeir ekki að öllu leyti sammála um skilgreiningu þess, og þeir eru heldur ekki á einu máli um hversu mörg eldstöðvakerfi kunna að hafa verið virk á landinu á nútíma. Þá eru skiptar skoðanir um stærð og lögun einstakra eldstöðvakerfa. Hugtakið virðist ekki hafa náð neinni útbreiðslu meðal almennings.
Lesa meira
Lesa meira
Gróðurkortagerð í hálfa öld
Á árinu 2005 eru liðin 50 ár frá því að hafin var gerð gróðurkorta á Íslandi á vegum búnaðardeildar Atvinnudeildar Háskóla Íslands. Kortagerðin hófst að frumkvæði Björns Jóhannessonar jarðvegsfræðings sem um nokkurra ára skeið hafði unnið að jarðvegskortagerð í þremur landbúnaðarhéruðum. Þar sem gróðursamfélögin endurspegluðu vel jarðveginn sem verið var að kortleggja, fékk hann þá hugmynd að gagnlegt væri að kortleggja gróðurinn með það í huga að meta beitargildi úthaga. Til liðs við sig fékk Björn, Steindór Steindórsson grasafræðing, sem rannsakað hafði gróðursamfélög víðsvegar um landið. Þeir félagar héldu upp á Gnúpverjaafrétt til að kortleggja gróður rigningasumarið 1955, ásamt þeim Ingva Þorsteinssyni og Einari Gíslasyni.
Lesa meira
Riðar flokkunarkerfi Linnés til falls?
Flokkunarfræði (taxonomy) fjallar um afmörkun, breytileika og nafngiftir tegunda. Einnig tekur flokkunarfræðin til flokkunar tegunda í stærri flokka s.s. ættkvíslir, ættir, ættbálka, fylkingar og ríki. Þá fjallar flokkunarfræðin ekki síður um þróunarsögu tegundanna, þ.e. hvaða flokkar eru skyldir og hver tengsl tegundanna eru. Í fyrirlestrinum verður lauslega fjallað um þróun flokkunarfræðinnar sem fræðigreinar og þá miklu gerjun sem þar á sér stað um þessar mundir vegna „DNA-byltingarinnar“. Sérstök áhersla verður lögð á að fjalla um nafngiftareglur en allnokkur hópur flokkunarfræðinga vill taka upp nýjar reglur hvað varðar nafngiftir tegunda. Þessar nýju reglur taka mun meira mið af þróunarsögu tegundanna og hafa verið nefndar „phylocode“.
Lesa meira
Tegundir af ætt diska (Pectinidae) og fjölbreytileiki
Í fyrirlestrinum verður sagt frá framkvæmd og niðurstöðum rannsókna í flokkunarfræði íslenskra tegunda af diskaætt (Pectinidae, Bivalvia). Vitað er um rúmlega 500 núlifandi tegundir samloka af diskaætt (Pectinidae, Bivalvia) í heimshöfunum og lifa 38 þeirra í Norður-Atlantshafi og Íshafi.
Lesa meira
Lesa meira
Hvernig bregaðst íslenskir jöklar við breyttu árferði?
Sagt hefur verið að jöklar séu lengi að átta sig á breytingum í veðurfari og langminni þeirra stærstu á hvörf í veðri skipti jafnvel öldum. Hegðun íslenskra jökla virðist ekki renna stoðum undir þá kenningu, því að þeir bregðast yfirleitt fljótt við loftslagssveiflum. Ástæða fyrir þessum misskilningi er að innra eðli jökla getur breyst eftir landslagi eða öðru sem er ótengt veðurfari. Óvenjuleg hegðun sumra jökla gat villt mönnum sýn í fyrstu, enda eðlilegt í fljótu bragði að tengja allar jöklabreytingar þekktum veðrabrigðum.
Lesa meira
Lesa meira
NOBANIS-verkefnið um ágengar tegundir í Norður-Evrópu
Fyrsta fræðsluerindi vetrarins á Náttúrufræðistofnun verður miðvikudaginn 19. október 2005, kl. 12.15 í sal Möguleikhússins á Hlemmi.
Sigurður H. Magnússon, gróðurvistfræðingur á NÍ, flytur erindi sem hann nefnir: Lesa meira
Sigurður H. Magnússon, gróðurvistfræðingur á NÍ, flytur erindi sem hann nefnir: Lesa meira
Verndun og nýting jarðhitasvæða
Fyrirlesturinn byggir á heimsókn til Nýja Sjálands og Japans á liðnu vori þar sem markmiðið var að skoða jarðhitavirkjanir og umhverfisáhrif þeirra og verður fjallað um nokkra þætti nýtingar og verndunar í máli og myndum.
Dæmi frá Nýja-Sjálandi...
Örninn tekur flugið
Örninn er meðal sjaldgæfustu varpfugla landsins en talið er að hér séu rúmlega 60 pör fullorðin pör, auk ungfugla.
Lesa meira
Þetta vefsvæði byggir á Eplica