Húskrybba - Acheta domesticus (Linnaeus, 1758)

Húskrybba, kvendýr, 24 mm (bolur án skotta). ©EÓ   [Smellið á mynd til að stækka]

Útbreiðsla

Útbreidd um heim allan, en talin upprunnin í SV-Asíu og N-Afríku. 

Ísland
Reykjavík.

Lífshættir
Húskrybba er hitakær. Hún lifir jafnt utan húss sem innan í heitari löndum en eingöngu innan dyra þar sem loftslag er henni óhagstæðara. Þá finnst hún t.d. í kjöllurum húsa, bakaríum, gróðurhúsum og gömlum rökum íbúðarhúsum, þar sem næg afdrep er að finna. Húskrybba kann einnig að þrauka utanhúss, t.d. í Danmörku, t.d. í rotnandi garðaúrgangi og á sorphaugum, þar sem hitunar frá gerjun gætir, og lifir þar jafnvel af veturinn. Húskrybba er á ferli allt árið á öllum þroskastigum. Hún nærist á flestu lífrænu sem til fellur, t.d. grænmeti, sorpi, hræjum og öðrum smádýrum, einnig pappír og leðri svo dæmi séu tekin. Húskrybba athafnar sig fyrst og fremst að nóttu til en felur sig í holrúmum, rifum og sprungum yfir daginn. Karldýr eignar sér yfirráðasvæði sem það ver fyrir öðrum körlum. Þar „syngur“ karlinn hátt og greinilega til að laða til sín kerlur. Hljóðið myndar hann með því að nugga saman leðurkenndum yfirvængjum sínum og líkist það einna helst kliðri hænuunga. Til eru sagnir um það, að hefðarkonur í kínversku keisarahirðinni forðum hafi haft húskrybbur í búrum við sæng sína til að sofna út frá ljúfum söng þeirra!

Almennt
Í ágúst 2011 fundust tvær lifandi, kynþroska húskrybbur af sitthvoru kyni í og við vöruskemmu við Elliðavog í Reykjavík. Var önnur á hlaupum á plani utan við skemmuna. Mánuði síðar barst Náttúrufræðistofnun sú þriðja, en hún fannst ásamt fleirum í baðherbergi íbúðarhúss í Breiðholti. Brugðist var við með eitrun. Fleiri tilvik hafa ekki verið staðfest hér til þessa og er það furðulegt, því húskrybbur berast auðveldlega og stöðugt með varningi hvert í lönd sem er. Í sjálfu sér má telja fátt því til fyrirstöðu að þær nái fótfestu hér á landi í upphituðu húsnæði, t.d. gróðurhúsum. Ekki er víst að óupphitaðar vöruskemmur dugi þeim nema yfir sumartímann.

Skyldleiki húskrybbu við engisprettur er augljós, en þær eru tiltölulega stór og fornleg skordýr.  Þær hafa langa og sterka afturfætur, með gilda lærliði, eru afar fráar á fæti og snöggar að koma sér undan verði þær fyrir styggð. Þær eru brúnleitar á lit í misdökkum tónum. Höfuð er stórt og sterklegt með mjög langa tágranna fálmara, mun lengri en bolurinn. Tvö liðskipt skott, sem mjókka jafnt og þétt aftur, skaga aftur úr afturbolnum og vita út á við. Álíka langar mjóar totur teygjast aftur úr leðurkenndu yfirvængjunum. Kvendýr hefur langa og granna varppípu, sem stendur enn lengra aftur úr dýrinu.

Heimildir

Holst, K.Th. 1970. Kakerlakker, Græshopper og Ørentviste XXVII. Danmarks Fauna 79. G.E.C. Gads Forlag A/S, Kaupmannahöfn. 220 bls.

Mourier, H. 1995. Husets dyreliv. G.E.C. Gads Forlag A/S, Kaupmannahöfn. 223 bls.

Olsen, L.-H. & J. Sunesen 2003 (3. útg. 2009). Små dyr i hus og have. Gyllendal, København. 279 bls.

Wikipedia. House cricket. http://en.wikipedia.org/wiki/House_cricket [skoðað 28.9.2011]

©Erling Ólafsson, 28. september 2011.

Allar beinvængjur | Allar pöddur | Íslenska fánan