Flekkukyrna - Callosobruchus maculatus (Fabricius, 1775)

Flekkukyrna, kvendýr og karldýr. 3 mm. ©EÓ   [Smellið á mynd til að stækka]

S-Evrópa, Spánn, Frakkland, Ítalía, Grikkland, Tyrkland og Krít; Afríka, Asía. Finnst e.t.v. víðar, alla vega sem slæðingur með matvöru.

Ísland
Fágætur slæðingur; Reykjavík.

Lífshættir
Flekkukyrna lifir fyrst og fremst á augnbaunum eða kúabaunum eins og þær kallast einnig (Vigna unguiculata). Baunir þessar eru mjög mikilvæg matvara og ræktaðar í S-Evrópu, Asíu, Afríku, M- og S-Ameríku. Ef nóg er af baunum fyrir bjöllurnar þá verpa þær skipulega, einu eggi á baun en skipulagið fer út um þúfur ef bjöllurnar verða of margar fyrir það. Lirfurnar éta sig í gegnum forðann í bauninni grunnt undir yfirborðinu. Á skæninu yfir lirfunni má sjá lítið gat sem bjallan skríður svo út um þegar hún hefur klakist úr púpu. Flekkukyrna er því skaðvaldur.

Almennt
Flekkukyrna hefur fundist einu sinni hér á landi svo kunnugt sé. Það var í lok nóvember 2011, er hún barst með matvælum frá Indlandi til hótels í Reykjavík. Engar líkur eru til þess að tegundin setjist að hér á landi og verði meindýr í verslunum, lagerum og á heimilum. Til þess eru lífshættirnir of sérhæfðir.

Kynlíf flekkukyrnu þykir áhugavert og hefur verið nokkuð rannsakað. Getnaðarlimur karldýrsins hefur þróast á óheillabraut fyrir kvendýrin, að telja má. Hann er alsettur göddum sem eru til þess ætlaðir að tryggja festu, þegar honum hefur verið komið fyrir á tilætluðum stað við mökun. Limurinn er skaðræðisgripur fyrir kvendýr því hann getur sprengt æxlunargöng þess og því lengur sem karlinn dvelur við þeim mun meiri verða særindin. Á meðan mökunin fer fram er kvendýrið sífellt að sparka til karlsins til að losa hann af sér eins fljótt og auðið er. Við lengri mökun verða meiðslin nefnilega meiri. Það er margt skrýtið í heimi smádýranna sem víðar.

Flekkukyrna er dæmigerð ertubjalla með þykkan og háan bol. Hún er stutt og kubbsleg. Skjaldvængir eru stuttir, þverstífðir til endanna og aðfelldir ná þeir ekki að hylja afturbolinn. Fyrir aftan þá tekur við stór bakplata sem lokar afturenda bjöllunnar. Skjaldvængirnir eru skrautlegir á lit, breytilega þó. Kvendýr hafa svarta bletti á miðju og aftast og ljósara belti á milli þeirra og fremst. Þegar horft er ofan á aðfellda skjaldvængina má greina á þeim ljóst X-mynstur. Á mynstrinu eru hvít hár sem mást auðveldlega af. Á karldýrum er mynstrið ekki svona áberandi þar sem skjaldvængir þeirra eru einlitari og meira brúnir en þó með þríhyrningslaga svörtu miðjublettunum. Ljósa svæðið er gyllinhært. Hvíthærð rák liggur aftur eftir bakplötunni aftan við skjaldvængina. Síður eru hvíthærðar, bæði frambolur og afturbolur. Hvíthærður punktur er aftast á hálsskildi. Fálmarar eru langir og liðir þeirra grófgerðir, einkum á karldýrum þar sem sex endaliðir breikka fram í odd, mun greinilegar en á kvendýrum.

Heimildir

A handbook of beanbeetles. Callosobruchus maculatus. http://www.beanbeetles.org/handbook/ [skoðað 8.12.2011]

Cope, J.M. & C.W. Fox 2003. Oviposition decisions in seed beetle Callosobruchus maculatus (Coleoptera: Bruchidae): effects of seed size on superparasitism. Journal of Stored Products Research 39: 355–365.

Wikipedia. Callosobruchus maculatus. http://en.wikipedia.org/wiki/Callosobruchus_maculatus [skoðað 8.12.2011]

Wikipedia. Cowpea. http://en.wikipedia.org/wiki/Cowpea [skoðað 8.12.2011]

©Erling Ólafsson, 8. desember 2011; uppfært 22. mars 2013.

Allar bjöllur | Allar pöddur | Íslenska fánan