Áhrif framandi tegunda

Á síðustu öld bötnuðu samgöngur verulega og flutningar fólks og varnings um heiminn jukust að sama skapi. Þetta varð til þess að ýmsar tegundir platna og dýra voru fluttar, ýmist viljandi eða óviljandi, út fyrir sín náttúrlegu heimkynni og til svæða sem áður voru þeim lokuð af líffræðilegum eða landfræðilegum orsökum.

Margar þessara aðfluttu tegunda hafa haft jákvæð áhrif á lífsafkomu manna og eru sumar þeirra notaðar í stórum stíl í landbúnaði, garðrækt, skógrækt eða til skrauts og yndisauka. Lítill hluti framandi tegunda hefur hinsvegar orðið ágengur í nýjum heimkynnum, en það eru þær tegundir kallaðar sem ógna líffræðilegum fjölbreytileika. Sumar þeirra geta valdið verulegu tjóni, umhverfislega, efnahagslega og heilsufarslega, auk þess sem þær geta dregið úr breytileika innan vistkerfa.

Til þess að draga úr eða koma í veg fyrir tjón af völdum ágengra tegunda var komið á fót samstarfsverkefni þjóða í Norður-Evrópu (NOBANIS). Þátttakendur í verkefninu eru nú Danmörk, Eistland, Færeyjar, Finnland, Grænland, Ísland, Lettland, Litháen, Noregur, Pólland, Svíþjóð og Þýskaland Megintilgangur verkefnisins er að þróa og búa til net gagnagrunna með upplýsingum um framandi tegundir í Norður-Evrópu og gera þær aðgengilegar á Veraldarvefnum.

Vefsíða NOBANIS

Vefsíða verkefnisins var opnuð í nóvember 2005 og eru þar nú aðgengilegar upplýsingar um ágengar tegundir og hvernig unnt er að varast tjón af þeirra völdum. Þar er að finna gagnagrunn yfir framandi tegundir í Norður Evrópu, skrá yfir lög og reglugerðir um ágengar tegundir í aðildarlöndunum og á heimsvísu, heimildaskrá yfir útgefið efni, tengingar við aðra upplýsingabanka og svipuð verkefni annars staðar. Auk þessa er þar einnig að finna sérstök staðreyndablöð með upplýsingum um ágengustu tegundirnar. Á þessum blöðum eru lýsingar á tegundunum ásamt myndum, upplýsingar um náttúrlega útbreiðslu, vistfræði, áhrif þeirra og hvaða ráð koma helst að gagni við að hefta útbreiðslu þeirra og draga úr tjóni af þeirra völdum. Þar eru einnig heimildalistar og tilvísanir í sérfræðinga sem hægt er að leita til.

Upplýsingar úr gagnagrunninum má nýta til að finna þær tegundir sem eru nú þegar orðnar ágengar eða eru líklegar til að verða það. Gagnagrunnurinn veitir einnig upplýsingar um með hvaða hætti tegundir hafa verið fluttar á milli landa, útbreiðslu þeirra, í hvers konar búsvæðum þær þrífast og hvaða áhrif þær hafa. NOBANIS gagnagrunninn má því nýta sem öflugt viðvörunarkerfi gagnvart ágengum framandi tegundum.

Sem dæmi um ágengar tegundir hér á landi má nefna mink (Mustela vison), alaskalúpínu (Lupinus nootkatensis) og skógarkerfil (Anthriscus sylvestris) en þær hafa allar náð að breiðast mikið út hér á landi. Hingað hafa einnig borist ýmsar aðrar tegundir sem reynst hafa mjög ágengar og erfiðar viðfangs annars staðar. Ber sérstaklega að vara við bjarnarkló (Heracleum mantegazzianum), spánarsnigil (Arion lusitanicus) og mosinn hæruburst (Campylopus introflexus). Bjarnarklóin er stórvaxin og breiðumyndandi sveipjurt sem hér hefur allvíða verið ræktuð í görðum en hefur einnig fundist í villtri náttúru svo sem í Þórsmörk. Spánarsnigill hefur fundist í Reykjavík en hefur ekki enn náð að breiðast út. Mosinn hæruburst vex hér á nokkrum stöðum við jarðhita þar sem hann hefur lagt undir sig svæði með fágætum mosategundum.

NOBANIS-verkefnið er styrkt af Norrænu ráðherranefndinni og af umhverfisyfirvöldum í aðildarlöndunum. Verkefnið tekur til lífvera í sjó, fersku vatni og á landi.

Umsjón: Sigurður H. Magnússon

http://www.nobanis.org/