Elstu sýnin í safni Náttúrufræðistofnunar

Elstu sýnin í vísindasafni Náttúrufræðistofnunar eru þrjú eintök af hallloku (Macoma calcarea) sem Eggert Ólafsson safnaði, sennilega ásamt Bjarna Pálssyni, á rannsóknaferð þeirra um Ísland árið 1755 eða 1756. Um það segir svo í Ferðabók þeirra félaga:

„Merkilegastir eru þó tveir eftirtaldir staðir, og höfum við skoðað þá báða. Annar þeirra er hár hóll austan við Sogið, og brýtur þar stöðugt úr honum. Í hæðinni er mjög lin, blágrá bergtegund, sem virðist að uppruna vera bláleir. Mest finnst þar af tveimur skeljategundum af ættkvíslunum Bucardia (kúskel § 98 og 689 l) og Tellina [lokuættin]. Hin síðarnefnda er smávaxin, á stærð við tískilding og skelin mjög þunn og fíngerð, hvít á litinn. Hinn staðurinn er skammt frá þessum. Liggja skeljarnar þar í mjög hörðu föstu bergi, sem er venjulegt fjallaberg. Koma þær fram í lækjarfarvegi. Ofan á skeljalaginu er gamalt hraunlag. Hefir hraunið fallið yfir láglendið frá heiðinni, sem er þar fyrir ofan. Skeljarnar sem finnast í þessu harða bergi, eru aðallega hörpudiskar, sem Norðmenn kalla harpeskæl (sbr. Pontoppidan: Naturl. Hist.). Er það tegundin Pecten auritus (§ 239). Sjaldan nást skeljarnar þarna heilar og óskaddaðar, því ekki er unnt að losa þær úr berginu nema með járnkarli með mikilli fyrirhöfn. Allt um það sjást þó heilar skeljar í berginu, og halda þær purpuralit sínum og öllum rákum ósködduðum.“

(bls. 201-202, Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar; 1752-1757, þýðing Steindórs Steindórssonar, Örn og Örlygur, Rvk. 1975)

Halllokur. Elstu sýnin í safni Náttúrufræðistofnunar. Ljósm. Margrét Hallsdóttir

okt. 2009, Guðmundur Guðmundsson