Vistfræðideild

Á deildinni eru stundaðar rannsóknir á tegundum og samfélögum dýra og plantna. Stuðlað er að verndun þeirra með ráðgjöf um náttúruvernd og sjálfbæra nýtingu. Kortlagning á útbreiðslu gróðurfélaga og vistgerða er umfangsmikill þáttur í starfi deildarinnar.

Fuglar

Rannsóknir og vöktun á fuglum hafa löngum verið viðamiklar á Náttúrufræðistofnun. Á vistfræðideild eru unnið að rannsóknum á ástandi og sveiflum í rjúpnastofninum og samhliða þeim er fálkastofninn vaktaður. Íslenski arnarstofninn hefur verið að rétta úr kútnum á undanförnum árum en Náttúrufræðistofnun hefur um langt árabil annast vöktun stofnsins í samvinnu við Fuglaverndarfélag Íslands. Stundaðar eru rannsóknir á fari margæsa og fleiri hánorrænna fuglategunda sem fara hér um vor og haust. Nýlega eru hafnar rannsóknir á ástandi og stærð íslenskra bjargfuglastofna í samvinnu við Líffræðistofnun Háskóla Íslands og Hafrannsóknastofnun. Náttúrufræðistofnun skipuleggur og annast árlegar vetrarfuglatalningar sem hófust árið 1952 og þá hefur stofnunin umsjón með fuglamerkingum á Íslandi og úrvinnslu þeirra.

Vistfræði

Á deildinni hafa á undanförnum árum farið fram rannsóknir vegna Rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðhita. Unnið hefur verið að greiningu og kortlagningu vistgerða á hálendi Íslands og mati á verndargildi þeirra. Vinnan byggist á gróður- og jarðvegsmælingum en tekur einnig til smádýra og fugla. Á deildinni er einnig unnið að rannsóknum á gróðri og verndargildi helstu háhitasvæða landsins. Áhrif skógræktar og landgræðslu á náttúrufar og áhrif framandi tegunda er eitt af viðfangsefnum vistfræðideildar en Náttúrufræðistofnun hefur átt samvinnu við Skógrækt ríkisins, Landbúnaðarháskóla Íslands, Landgræðslu ríkisins og fleiri aðila á því sviði. Rannsóknaverkefnið SKÓGVIST er dæmi um þá samvinnu. Framvinda gróðurs og dýralífs í Surtsey hefur verið rannsökuð um árabil á Náttúrufræðistofnun í samvinnu við Surtseyjarfélagið.

Á vistfræðideild fara fram rannsóknir á áhrifum miðlunarlóna á grunnvatnsstöðu, gróður og strandmyndun. Þær eru unnar fyrir Rarik og Landsvirkjun og hafa einkum farið fram við Lagarfljót og Blöndulón.

Náttúrufræðistofnun er aðili að verkefni um vöktun þungmálma í andrúmslofti í Evrópu sem byggist á víðtækri söfnun mosa fimmta hvert ár. Stofnunin er einnig aðili að alþjóðlegu vöktunarverkefni um áhrif loftmengunar á lífríki lítilla vatnasviða. Hér á landi fer vöktunin fram að Litla-Skarði í Borgarfirði. Á vistfræðideild er unnið að langtímarannsóknum á áhrifum loftslagsbreytinga á gróðurfar, líffræðilega fjölbreytni og ástand haglendis í samvinnu við Landbúnaðarháskóla Íslands, Landgræðslu ríkisins og fleiri aðila. Í kjölfar sinubrunans mikla á Mýrum vorið 2006 hóf Náttúrufræðistofnun rannsóknir á áhrifum brunans á lífríki í samvinnu við Landbúnaðarháskóla Íslands og Náttúrufræðistofu Kópavogs.

Gróður- og vistgerðarkort

Gróðurkortagerð hefur farið fram á Náttúrufræðistofnun frá árinu 1995 en þá fluttist hún ásamt lykilstarfsmönnum frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Vettvangsvinna vegna gróðurkortlagningar hefur farið fram á liðlega tveimur þriðja hluta landsins en hún þarfnast stöðugrar endurskoðunar vegna land- og gróðurfarsbreytinga. Gefin hafa verið út yfir 100 gróðurkort af svæðum á láglendi og hálendi. Árið 1998 var gefið út gróðurkort af Íslandi í mælikvarða 1:500.000. Umfangsmikil gróðurkortagerð fer fram á hverju ári fyrir bæjar- og sveitarfélög, Vegagerðina, orkuvinnslufyrirtæki og fleiri aðila vegna skipulagsgerðar og mats á umhverfisáhrifum framkvæmda. Gróðurkort hafa verið notuð sem grunnur við vinnslu vistgerðakorta af hálendisvæðum á undanförnum árum. Náttúrufræðistofnun er aðili að kaupum og afnotum af Spot–5 gervitunglmyndum af Íslandi og hefur stofnunin hafið rannsóknir á hvort nýta megi fjarkönnun í auknum mæli við kortlagningu gróðurs og vistgerða.