Vistfræðideild
Á deildinni eru stundaðar rannsóknir á tegundum og samfélögum dýra og plantna. Stuðlað er að verndun þeirra með ráðgjöf um náttúruvernd og sjálfbæra nýtingu. Kortlagning á útbreiðslu gróðurfélaga og vistgerða er umfangsmikill þáttur í starfi deildarinnar.
Fuglar
Rannsóknir og vöktun á fuglum hafa löngum verið viðamiklar á Náttúrufræðistofnun. Á vistfræðideild eru unnið að rannsóknum á ástandi og sveiflum í rjúpnastofninum og samhliða þeim er fálkastofninn vaktaður. Íslenski arnarstofninn hefur verið að rétta úr kútnum á undanförnum árum en Náttúrufræðistofnun hefur um langt árabil annast vöktun stofnsins í samvinnu við Fuglaverndarfélag Íslands. Stundaðar eru rannsóknir á fari margæsa og fleiri hánorrænna fuglategunda sem fara hér um vor og haust. Nýlega eru hafnar rannsóknir á ástandi og stærð íslenskra bjargfuglastofna í samvinnu við Líffræðistofnun Háskóla Íslands og Hafrannsóknastofnun. Náttúrufræðistofnun skipuleggur og annast árlegar vetrarfuglatalningar sem hófust árið 1952 og þá hefur stofnunin umsjón með fuglamerkingum á Íslandi og úrvinnslu þeirra.
Vistfræði
Á deildinni hafa á undanförnum árum farið fram rannsóknir vegna Rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðhita. Unnið hefur verið að greiningu og kortlagningu vistgerða á hálendi Íslands og mati á verndargildi þeirra. Vinnan byggist á gróður- og jarðvegsmælingum en tekur einnig til smádýra og fugla. Á deildinni er einnig unnið að rannsóknum á gróðri og verndargildi helstu háhitasvæða landsins. Áhrif skógræktar og landgræðslu á náttúrufar og áhrif framandi tegunda er eitt af viðfangsefnum vistfræðideildar en Náttúrufræðistofnun hefur átt samvinnu við Skógrækt ríkisins, Landbúnaðarháskóla Íslands, Landgræðslu ríkisins og fleiri aðila á því sviði. Rannsóknaverkefnið SKÓGVIST er dæmi um þá samvinnu. Framvinda gróðurs og dýralífs í Surtsey hefur verið rannsökuð um árabil á Náttúrufræðistofnun í samvinnu við Surtseyjarfélagið.
Á vistfræðideild fara fram rannsóknir á áhrifum miðlunarlóna á grunnvatnsstöðu, gróður og strandmyndun. Þær eru unnar fyrir Rarik og Landsvirkjun og hafa einkum farið fram við Lagarfljót og Blöndulón.
Náttúrufræðistofnun er aðili að verkefni um vöktun þungmálma í andrúmslofti í Evrópu sem byggist á víðtækri söfnun mosa fimmta hvert ár. Stofnunin er einnig aðili að alþjóðlegu vöktunarverkefni um áhrif loftmengunar á lífríki lítilla vatnasviða. Hér á landi fer vöktunin fram að Litla-Skarði í Borgarfirði. Á vistfræðideild er unnið að langtímarannsóknum á áhrifum loftslagsbreytinga á gróðurfar, líffræðilega fjölbreytni og ástand haglendis í samvinnu við Landbúnaðarháskóla Íslands, Landgræðslu ríkisins og fleiri aðila. Í kjölfar sinubrunans mikla á Mýrum vorið 2006 hóf Náttúrufræðistofnun rannsóknir á áhrifum brunans á lífríki í samvinnu við Landbúnaðarháskóla Íslands og Náttúrufræðistofu Kópavogs.
Gróður- og vistgerðarkort
Gróðurkortagerð hefur farið fram á Náttúrufræðistofnun frá árinu 1995 en þá fluttist hún ásamt lykilstarfsmönnum frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Vettvangsvinna vegna gróðurkortlagningar hefur farið fram á liðlega tveimur þriðja hluta landsins en hún þarfnast stöðugrar endurskoðunar vegna land- og gróðurfarsbreytinga. Gefin hafa verið út yfir 100 gróðurkort af svæðum á láglendi og hálendi. Árið 1998 var gefið út gróðurkort af Íslandi í mælikvarða 1:500.000. Umfangsmikil gróðurkortagerð fer fram á hverju ári fyrir bæjar- og sveitarfélög, Vegagerðina, orkuvinnslufyrirtæki og fleiri aðila vegna skipulagsgerðar og mats á umhverfisáhrifum framkvæmda. Gróðurkort hafa verið notuð sem grunnur við vinnslu vistgerðakorta af hálendisvæðum á undanförnum árum. Náttúrufræðistofnun er aðili að kaupum og afnotum af Spot–5 gervitunglmyndum af Íslandi og hefur stofnunin hafið rannsóknir á hvort nýta megi fjarkönnun í auknum mæli við kortlagningu gróðurs og vistgerða.
Starfsmenn Vistfræðideildar eru:
Borgþór Magnússon, forstöðumaður, plöntuvistfræðingur
Borgný Katrínardóttir, líffræðingur
Ásrún Elmarsdóttir, sviðsstjóri ráðgjafaverka, plöntuvistfræðingur
Ásta Eyþórsdóttir, líffræðingur
Freydís Vigfúsdóttir, doktorsnemi
Guðmundur Guðjónsson, verkefnisstjóri gróðurkortagerðar, landfræðingur
Guðmundur A. Guðmundsson, dýravistfræðingur
Hans H. Hansen, sérfræðingur í landupplýsingakerfum og kortlagningu vistgerða
Kristinn Haukur Skarphéðinsson, sviðsstjóri í dýrafræði, dýravistfræðingur
Olga Kolbrún Vilmundardóttir, doktorsnemi
Ólafur K. Nielsen, vistfræðingur
Rannveig Thoroddsen, líffræðingur
Sigmar Metúsalemsson, sérfræðingur í fjarkönnun og kortagerð
Sigrún Jónsdóttir, kortagerðamaður
Sigurður K. Guðjohnsen, kortagerðarmaður
Sigurður H. Magnússon, plöntuvistfræðingur
Svenja Auhage, umhverfis- og vistfræðingur

