Skilgreining og flokkun vistgerða

Flokkun lands í vistgerðir byggist á hugmyndafræði sem þróuð hefur verið sameiginlega af mörgum þjóðum og á sér rætur í vistfræði og náttúruvernd. Á meginlandi Evrópu hófst þessi þróunarvinna um 1980 og hefur hún einkum verið unnin á vegum Framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins (European comission) og Evrópuráðsins (Council of Europe).

Ekki reyndist unnt að taka vistgerðaflokkun Evrópu upp í óbreyttri mynd hér á landi enda er Ísland í mörgum atriðum ólíkt öðrum Evrópulöndum. Má þar nefna loftslag, eldvirkni, einangrun landsins og hve fáar lífverutegundir eru hér.

Hér á landi hefur flokkun í vistgerðir, líkt og á meginlandi Evrópu, verið byggð á gróðursamfélögum en það eru hópar plöntutegunda sem gera svipaðar kröfur til umhverfisins og vaxa því saman. Með því að flokka saman þau gróðursamfélög sem líkust eru má greina einingar í náttúrunni þar sem umhverfisskilyrði eru svipuð, þ.e. vistgerðir.

Þegar vistgerðakort eru búin til geta gróðurkort komið að góðum notum. Þá þurfa að liggja fyrir upplýsingar um hvaða gróðurfélög eru það lík að þau megi flokka saman í vistgerð og hvaða aðrir eiginleikar einkenna vistgerðina. Þar má nefna gróðurþekju og hæð gróðurs, tegundasamsetningu og fjölbreytni plantna og dýra og jarðvegsgerð. Liggi þessar upplýsingar fyrir má umbreyta gróðurkortum í vistgerðakort eftir ákveðnum reglum.

Vistgerðakort sýna því ekki aðeins gróður heldur gefa einnig upplýsingar um þau umhverfisskilyrði sem þar ráða og hvaða dýrategundir er þar að finna.

Hér á landi hefur vinna við vistgerðaflokkun farið þannig fram að fyrir tiltekin svæði eru fyrst unnar svokallaðar tilgátuvistgerðir sem byggjast á evrópskum skilgreiningum, tiltækum gróðurkortum og öðrum upplýsingum um náttúru svæðisins. Þá er farið á vettvang og safnað gögnum um gróður, jarðveg, smádýr, fugla og ýmsa umhverfisþætti. Gróðurgögnin eru þá greind með sérstökum flokkunaraðferðum. Á grundvelli þessarar greiningar eru vistgerðir skilgreindar.

Kostir vistgerðaflokkunar

Með flokkun lands í vistgerðir fæst m.a. yfirlit yfir sérstæðar og sjaldgæfar vistgerðir, einkenni þeirra og útbreiðslu. Vistgerðir gefa því mikilvægar upplýsingar um verndargildi lands og eru því mikilvægar undirstöðueiningar um vernd og nýtingu náttúrunnar. Flokkun lands í vistgerðir er t.d. mikilvæg við gerð skipulagsáætlana og við ákvarðanir um hvers konar landnýtingu svo sem við náttúruvernd, mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, skógrækt og landgræðslu.

Vistgerðaflokkun með fjarkönnun – framhald flokkunar

Á Náttúrufræðistofnun Íslands hefur á síðustu árum verið kannað hvort nýta megi fjarkönnun við að kortleggja vistgerðir og hefur sú aðferð verið prófuð með allgóðum árangri á Vesturöræfum og Brúardölum.

Á láglendi hefur land ekki enn verið flokkað í vistgerðir. Því er mikil vinna framundan við að skilgreina og kortleggja vistgerðir á Íslandi. Ekki er vitað hversu margar vistgerðir verða skilgreindar á landinu öllu þegar upp verður staðið en líklega verða þær yfir 50.