Varhugaverðir hitakærir myglusveppir

01.07.2016
Súlufrugga, Aspergillus fumigatus, á bleiku einangrunaræti
Mynd: Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir
Súlufrugga (Aspergillus fumigatus) á bleiku einangrunaræti. Ungir gróberar eru með ljósan haus sem verður blágrænn og mjög þéttur þegar gró myndast. Með tímanum bætast gró við og upp teygist blágræn grósúla sem íslenskt nafn tegundarinnar er dregið af.

Hitakærir myglusveppir geta verið hættulegir heilsu manna. Líkur eru á að það eigi við í tilviki manns sem vann við hreinsun húss eftir heitavatnstjón síðastliðinn vetur. Náttúrufræðistofnun Íslands sér ástæðu til að benda á hættuna sem af þessum sveppum getur stafað.

Myglusveppir innanhúss geta valdið ofnæmiseinkennum hjá fólki, til dæmis útbrotum og einkennum í öndunarfærum. Það er hins vegar fátítt að innanhússsveppir sýki fólk, en með sýkingu er átt við að sveppurinn taki sér bólfestu í líkama manns og vaxi þar.

Í sýnum sem Náttúrufræðistofnun Íslands fékk til greiningar fyrir nokkrum árum úr gömlu húsi sem notað var sem frístundahús og orðið hafði fyrir heitavatnstjóni, sem ekki uppgötvaðist fyrr en húsið hafði staðið gufufyllt í 18 daga, sást að tvær hitakærar tegundir myglusveppa uxu þar um alla veggi. Sums staðar var um að ræða tegundina Paecilomyces variotii, sem myndar gulbrúnan vöxt, en annars staðar voru blágrænar myglur súlufruggu, Aspergillus fumigatus, stærri og meira áberandi. Á einum stað óx svartfrugga, Aspergillus niger, en lítið óx af henni í húsi þessu.

Gróberar súlufruggu, Aspergillus fumigatus, séðir í smásjá
Mynd: Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir

Gróberar súlufruggu (Aspergillus fumigatus) séðir í smásjá. Belgurinn efst á stilk gróbera er kylfulaga og pyttlurnar sitja beint á belgnum, tiltölulega ofarlega og vísa allar upp og þess vegna hleðst upp súla úr gróunum sem myndast út úr framenda þeirra.

Súlufrugga, A. fumigatus, er stórhættuleg heilsu manna. Hún getur vaxið í lungum fólks sem hefur veikt ónæmiskerfi og andar að sér miklu magni af gróum hennar. Sjúkdómurinn ber heitið aspergillosis eftir ættkvíslarheiti sveppsins og getur komið fram á ýmsan hátt, til dæmis þannig að kúla úr sveppavef ásamt öðru tilfallandi efni myndast í lungum, oft kölluð sveppabolti (aspergilloma). Sveppasýking í lungum er alltaf alvarleg og full ástæða til að fara varlega þegar unnið er að hreinsun húsa sem orðið hafa fyrir heitavatnstjóni sem ekki uppgötvast innan tveggja sólarhringa. Hitinn drepur aðrar örverur en þær hitakæru og verða þær því einráðar þegar aftur verður lífvænlegt eftir heitavatnstjónið.

Panelklæddur veggur í gömlu húsi sem varð fyrir heitavatnstjóni
Mynd: NN

Panelklæddur veggur í gömlu húsi sem notað var sem frístundahús og varð fyrir heitavatnstjóni. Mygluflekkir á máluðum panelnum var vöxtur súlufruggu (Aspergillus fumigatus) og (Paecilomyces variotii).

Í febrúar síðastliðnum fékk Náttúrufræðistofnun Íslands símtal frá manni sem hafði tekið að sér að hreinsa skemmd byggingarefni út úr húsi sem hafði orðið fyrir heitavatnstjóni þegar það stóð autt og var síðan látið þorna í mjög langan tíma. Eftir að hafa unnið við hreinsunina um tíma veiktist maðurinn og fékk það sem talið var vera slæmt astmakast. Síðar kom reyndar í ljós helmingur þindar mannsins var óstarfhæfur og annað lungað í hálfgerðum lamasessi. Maðurinn notaði ýmist lélega eða enga rykgrímu við vinnu sína.

Hér skal ekki metið hvort myglusveppir séu orsök veikinda mannsins sem um ræðir. Þó skal bent á mikilvægi þess að vera ávallt vel búinn viðeigandi persónuhlífum, eins og öndunargrímum, þegar farið er inn í húsnæði sem hefur myglað. Þegar hreyft er við mygluðu byggingarefni sem er orðið þurrt má búast við því að mikið magn sveppagróa og agna sem brotnað hafa úr sveppunum þyrlist upp í loftið. Mikilvægt er að þessar örsmáu agnir komist ekki niður í lungu. Þegar vatnstjón í húsum er af völdum heits vatns og húsnæðið hefur verið heitt og fullt af heitri gufu í nokkra daga þá ætti enginn að hætta sér inn í það nema með vandaðan öndunarbúnað.

Myglusveppir innanhúss