Hvalfjörður

Svæðið er tilnefnt vegna fjöruvistgerða, fugla og sela.

Hvalfjörður á Íslandskorti
Innanverður Hvalfjörður, Þyrilsnes fyrir miðju
Mynd: Arnþór Garðarsson

Botnsvogur í Hvalfirði.

Mörk

Hvalfjörður ásamt hólmum og fjörum, frá botni og út að Grundartanga að norðan og Hvalfjarðareyrar að sunnan. Svæðið nær jafnframt yfir Andríðsey, Eyjasker og Nónsker með 1 km jaðarsvæði til sjávar.

Stærð

87,5 km2

Hlutfall lands: <1%
Hlutfall fjöru: 11%
Hlutfall sjávar: 88%
Hlutfall fersks vatns: <1%

Svæðislýsing

Fremur djúpur fjörður, sem gengur inn af Faxaflóa, með lífríkum grunnum vogum og víðáttumiklum leirum. Brimasemi er lítil inn eftir firðinum, frá Hvaleyri í suðri að Saurbæjarvík í norðri, en þar fyrir vestan er brimasemin meiri. Á svæðinu er stunduð útivist. Fjaran við Fossá er vinsæl til kræklingatínslu, æðardúntekja er víða og landbúnaður á nærliggjandi jörðum. Innan svæðisins eru nokkur landselslátur, þar af eitt í Þrætuskeri, inni í miðjum firði. Mikilvæg landselslátur eru við Eyjasker og Andríðsey við mynni Hvalfjarðar og Nónsker við norðanverðan fjörðinn. Mikil sand- og malartekja er yst í firðinum og lítilsháttar fiskveiðar. Verksmiðjur eru við mörk svæðisins á Grundartanga og vaxandi byggð sumarbústaða og heilsárhúsa er við sunnanverðan Laxárvog.

Forsendur fyrir vali

Fjörulengjan sem heild skartar mjög fjölbreytilegum vistgerðum, einkum kræklingaleirum ásamt allstórri kræklinga- og sölvaóseyri við Fossá. Mjög víða eru tiltölulega stórar skera- og sandmaðksleirur. 

Mikið fuglalíf er á svæðinu árið um kring og telst það alþjóðlega mikilvægt fyrir fargestina margæs og rauðbrysting. Hið sama á við um vetrargestina flórgoða og sendling. Eins er mikið af tjaldi allt árið, einkum þó á vetrum. Svæðið telst mikilvægt fyrir viðgang landselsstofnsins en látur eru bæði innan Hvalfjarðar og við mynni hans með allt að 9,5% allra landsela Faxaflóa. Þar hafa verið látur með yfir 100 landselum en þeim hefur fækkað á undanförnum árum.

Vistgerðir

Forgangsvistgerðir
  Vistgerð Km2 % af heildarflatarmáli
Fjara Kræklinga- og sölvaóseyrar 0,12 22
Fjara Kræklingaleirur 0,66 7
Fjara Sandmaðksleirur 3,53 2
Fjara Skeraleirur 0,64 1

Fuglar

Forgangstegundir far- og vetrargesta
Tegund  Árstími  Fjöldi  Ár  % af íslenskum stofni
Flórgoði Vetur 55 2005–2013 3
Margæs Far 1.431 1990–2010 5
Tjaldur Vetur 505 2017 1
Rauðbrystingur Far 18.512 1990 5
Sendlingur Vetur 520 1975 1

Sjá einnig ítarlegri umfjöllun um fjöru- og grunnsævissvæðið Hvalfjörður.

Selir

Tegund  Lægsti fjöldi
(1980–2018)
Hæsti fjöldi
(1980–2018)
% af
Faxaflóastofni 
Hæsta % af
íslenskum stofni
Núverandi % af
íslenskum stofni
Landselur 104 (2003) 814 (1998) 9,5 (2018) 1,1 (2016) 0,7 (2018)

Ógnir  

Fjaran er lítið röskuð, fyrir utan veg sem liggur um Botnsvog og þvert yfir Brynjudalsvog. Hafnarmannvirki eru í Hvítanesi, við Hvalstöðina og olíustöðina ofan við Bjarteyjarsand. Stórskipahöfn er á Grundartanga sem er við útjaðar svæðisins og skipaumferð og mengun í tengslum við hana. Víða hefur verið byggt steinsnar frá fjörunni, til dæmis við Laxárvog. Malarnám af sjávarbotni. Vaxandi frístundabyggð og ferðamennska er á svæðinu. Þættir sem taldir eru geta haft áhrif á fækkun sela eru veiðar, þar með taldar veiðar við laxveiðiár og hjáveiðar, og truflun.

Aðgerðir til verndar

Setja ætti strangari viðmið um fjarlægð bygginga frá ströndu og takmarka frekari röskun á fjörunni en orðið er. Viðhafa eftirlit með iðnaði, þar á meðal með tilliti til efnamengunar og strandrofs. Brýnt er að tryggja vernd sela í látrum og nærliggjandi grunnsævi þar sem fæðuöflun fer fram.

Núverandi vernd

Aðrar náttúruminjar Númer
Andríðsey 133
Laxárvogur og Laxá í Kjós 134
Brynjudalur, Botnsdalur, Hvalvatn og Glymur 136
Ósmelur og Hvalfjarðareyri 138
Hvalfjarðarströnd 235

Kortasjá

Hvalfjörður í kortasjá

Útgáfudagsetning

5. apríl 2018, uppfært 26. febrúar 2019, 27. mars 2019, 26. maí 2020, viðbótartillögur um seli gefnar út 3. desember 2020.