Vöktun refastofnsins

Tímamörk

Langtímaverkefni frá 1979, á Náttúrufræðistofnun Íslands frá 2013

Samstarfsaðilar

Veiðimenn um land allt, Umhverfisstofnun, sveitarfélög, náttúrustofur, auk samstarfsaðila í sérverkefnum (sjá hér fyrir neðan).

Um verkefnið – Markmið og verkþættir

Meginmarkmið verkefnisins er að fylgjast með stofnbreytingum íslenska refastofnsins. Rannsóknir á stofnstærð íslenska refastofnsins byggist að miklu leyti á góðu samstarfi við veiðimenn um allt land sem senda stofnuninni hræ af felldum dýrum til krufninga. Þannig fæst gott þversnið af stofninum því hræ eru send inn af öllum svæðum og árstímum. Dýrin eru aldursgreind og með aldurs-afla aðferð (Virtual population analysis) og gögnum frá veiðiskýrslum er stofnstærð landsins metin. Reikniaðferðin sem beitt er við stofnmatið byggir á samlagningu á bakreiknaðri lágmarksstærð hvers árgangs veiðinnar sem er á lífi á hverju ári. Gert er ráð fyrir að birt sé nýtt stofnmat árlega en vegna eðlis aðferðarinnar er ekki hægt að áætla stofnstærð með öruggum hætti nema 3-5 ár aftur í tímann eða þegar stærsti hluti yngstu árganga er veiddur.

Breytingar á stofnstærð eru skoðaðar með hliðsjón af utanaðkomandi þáttum svo sem veðurfari og ástandi bráðarstofna. Einnig eru skoðaðir lífeðlisfræðilegir þættir sem mældir eru við krufningu, svo sem frjósemi og líkamsástand. Ástæður stofnbreytinga refsins geta verið af margvíslegum toga, meðal annars breytingar á veðurfari, fæðuskilyrðum, heilbrigði dýranna og aðbornum mengunarefnum. Lykilþættir í fjölgun og fækkun stofna er fjöldi dýra sem fæðast og lifa það að tímgast ásamt fjölda þeirra sem deyja eða tímgast ekki (frjósemi, geldhlutfall og dánartíðni). Þetta er allt metið út frá veiðigögnum og því úrtaki veiðinnar sem skilað er inn til rannsókna.

Innan verkefnisins eru nokkur sérverkefni, í samstarfi við innlenda og erlenda aðila:

  • Fæðuval íslenska melrakkans að vetrarlagi
  • Tímgunargeta íslenskra refalæðna
  • Verndarstaða íslenska refsins
  • Aðlögun stofnlíkans að íslenska refastofninum
  • Takmarkandi þættir í stofnvistfræði íslenska refsins
  • Þéttleikaháð stofnstærðarstjórnun íslenska melrakkans
  • Heilbrigði og mengunarefni í íslenska refnum
  • Sníkjudýr í meltingarfærum refsins
  • Stofnerfðafræði íslenskra refa
  • Félagskerfi tófunnar
  • Búsvæðaval og útbreiðsla íslenska refsins
  • Stofnvistfræði og verndarstaða íslenska refsins
  • Fæðuval íslenska melrakkans á 30 ára tímabili vöktunar, í samstarfi við Háskólann í Tromsö, verkefni til meistaraprófs
  • Plast í refum, í samstarfi við Umhverfisstofnun (Ospar)
  • Kortlagning refa við jaðarsvæði borgarinnar, í samstarfi við Háskólann í Newcastle, verkefni til meistaraprófs
  • Ferðamenn og refir á grenjum á Hornströndum, í samstarfi við Melrakkasetur Íslands
  • Ábúðaþéttleiki og stofnvistfræði refa á Hornströndum, í samstarfi við Melrakkasetur Íslands
  • Samband refaveiða og tjóns á sauðfé á norðanverðum Vestfjörðum, í samstarfi við Háskólann í Bangor, Wales, verkefni til BSc prófs í vistfræði
  • Litgreining og kortlagning refabeina með fjólubláum blæ, í samstarfi við Háskóla Íslands, verkefni til meistaraprófs
  • Aðlögun stofnlíkans að íslenska refastofninum, í samstarfi við Háskóla Íslands, Háskólann í Insubria, Háskólann í Oxford, verkefni til doktorsprófs
  • Heilbrigði og mengunarefni í íslenska refnum, í samstarfi við Rannsóknastofu í heilbrigði villtra dýra í náttúru og dýragörðum, Leibniz, Berlín.
  • Leit að skógarmítlum Ixodes ricinus á Íslandi
  • Sníkjudýr í meltingarfærum refsins, í samstarfi við MAST, Keldur
  • Félagskerfi tófunnar, í samstarfi við Stokkhólmsháskóla
  • Kortlagning á útbreiðslu grenja íslenska refsins, í samstarfi við Umhverfisstofnun
  • Takmarkandi þættir í stofnvistfræði íslenska refsins, í samstarfi við Háskóla Íslands
  • Þéttleikaháð stofnstærðarstjórnun íslenska melrakkans, í samstarfi við Háskóla Íslands, Stokkhólmsháskóla

Meðferð og innsending hræja

Nánari upplýsingar

Melrakki

Niðurstöður

Ester Rut Unnsteinsdóttir 2018. Áfangaskýrsla um rannsóknir á refum í Hornstrandafriðlandi 2018. Unnið fyrir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Náttúrufræðistofnun og Melrakkasetur Íslands. http://www.melrakki.is/verkefni/rannsoknir/skra/87/

Refastofninn stendur í stað (NÍ-frétt 26.1.2018)

Ester Rut Unnsteinsdóttir 2017. Áfangaskýrsla um rannsóknir á refum í Hornstrandafriðlandi 2017. Unnið fyrir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Náttúrufræðistofnun og Melrakkasetur Íslands. http://www.melrakki.is/verkefni/rannsoknir/skra/84/

Treu, G., O. Krone, E.R. Unnsteinsdóttir, A.D. Greenwood og G.Á. Czirják 2017. Correlations between hair and tissue mercury concentrations in Icelandic arctic foxes (Vulpes lagopus)Science of the Total Environment (690–620): 1589–1598. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2017.10.143

Alfredsson, M., E. Olafsson, M. Eydal, E.R. Unnsteinsdottir, K. Hansford,W. Wint, N. Alexander og J.M. Medlock 2017. Surveillance of Ixodes ricinus ticks (Acari: Ixodidae) in Iceland. Parasites & Vectors (10): 466. https://doi.org/10.1186/s13071-017-2375-2

Unnsteinsdóttir, E.R., P. Hersteinsson, S. Pálsson og A. Angerbjörn 2016. The fall and rise of the Icelandic Arctic fox (Vulpes lagopus): a 50-year dempgraphic study on a non-cyclic Arctic fox population. Oecologiahttps://doi.org/10.1007/s00442-016-3635-0

Pálsson, S. P. Hersteinsson, E.R. Unnsteinsdóttir og Ó.K. Nielsen 2015. Population limitation in a non-cyclic arctic fox population in a changing climate. Oecologia:  https://doi.org/10.1007/s00442-015-3536-7

Af refum á Hornströndum (Hrafnaþing 11.3.2015)

Elmhagen, B., P. Hersteinsson, K. Norén, E.R. Unnsteinsdottir og A. Angerbjörn 2014. From breeding pairs to fox towns: the social organisation of arctic fox populations with stable and fluctuating availability of food. Polar Biology 37(1): 111–122.

Íslenski refastofninn á niðurleið (NÍ-frétt 23.10.2014)

Merkilegir melrakkar (Hrafnaþing 30.4.2014)

Ester Rut Unnsteinsdóttir 2014. Mat á stofnstærð refa. Í María Harðardóttir, ritstj. Ársskýrsla 2014, bls. 36–37. Garðabær: Náttúrufræðistofnun Íslands.

Bocharova, N., Treu, G., Czirják, G. Á., Krone, O., Stefanski, V., Wibbelt, G., Unnsteinsdóttir, E.R., Hersteinsson, P., Schares G., Doronina, L., Goltsman, M. og Greenwood, A. D. 2013. Correlates between Feeding Ecology and Mercury Levels in Historical and Modern Arctic Foxes (Vulpes lagopus). PloS One 8(5): e60879. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0060879

Ester Rut Unnsteinsdóttir 2013. Merkilegir melrakkar. Í María Harðardóttir, ritstj. Ársskýrsla 2013, bls. 35–36. Garðabær: Náttúrufræðistofnun Íslands.

Snæfríður Pétursdóttir. 2015. Vetrarfæða tófu (Vulpes lagopus) á Íslandi: Samanburður á vetrarfæðu tófu á milli landshluta. B.S. ritgerð við Háskóla Íslands.

Tengiliður

Ester Rut Unnsteinsdóttir, spendýravistfræðingur