Ferskvatn

Ísland er vatnsríkt, bæði af yfirborðsvatni og grunnvatni. Úrkoma er mikil og uppgufun af landi er fremur lítil svo megninu af úrkomunni er miðlað til sjávar í vatnsföllum og með grunnvatnsstraumum. Jarðfræði landsins og gerð berggrunns á stóran þátt í að móta vatnafar landsins. Miðlunarhættir vatns eru mismunandi eftir landshlutum, en þeir mótast meðal annars af lekt jarðlaga, þ.e. þeim eiginleika jarðlaga að veita vatni. Þannig rennur úrkoma að mestu leyti af yfirborðinu þar sem jarðlögin eru þéttust í elsta berggrunninum, en í nútímahraunum hripar úrkoman niður og nær ekkert afrennsli er á yfirborði, en vatnsmiklar lindir koma fram á hraunjöðrum.

Íslensk stöðuvötn eru alla jafna næringarefnasnauð, þ.e. af fosfór (P) og nitri (N), líkt og önnur vötn á norðlægum slóðum. Magn næringarefna, ásamt birtu og hitastigi, stjórnar frumframleiðni í vötnum og skiptir sköpum fyrir lífríki þeirra. Hér á landi er sýrustig (pH) vatns nær undantekningarlaust um og yfir pH 7 sem er nokkuð hærra en þekkist víða erlendis. Þetta má fyrst og fremst rekja til basísks berggrunns landsins.

Við skilgreiningu vistgerða í ferskvatni er einkum tekið mið af gróðurþekju og tegundasamsetningu vatnagróðurs auk þess sem horft er til ýmissa umhverfisþátta. Flokkunin byggist í megin dráttum á Eunis-flokkunarkerfinu.

Flokkun vistgerða í stöðuvötnum byggist einkum á tegundasamsetningu og útbreiðslu vatnagróðurs, ásamt næringarefnaástandi vatnanna. Vötnin eru flokkuð eftir því hversu auðug þau eru af fosfór (P), nitri (N) og blaðgrænu. Fleiri þættir hafa áhrif, til dæmis dýpi, hæð yfir sjávarmáli, gróðurþekja á vatnasviðinu, botngerð, tengsl við jökla og selta.  Langflest íslensk stöðuvötn flokkast sem næringarefnasnauð en alls má greina níu mismunandi vistgerðir í stöðuvötnum.

Vistgerðir í straumvatni eru meðal annars flokkaðar á grundvelli rennslishátta og straumgerðar en þetta tvennt getur haft áhrif á vatnagróður sem finnst í vatninu. Hefðbundin íslensk flokkun straumvatns í lindár, dragár og jökulár lýsir að miklu leiti rennslisháttum. Straumvötn eru í megindráttum flokkuð eftir straumlagi samkvæmt Eunis-flokkunarkerfinu, þ.e. iðustreymi og lagstreymi auk þess sem einn flokkur lýsir heitum og köldum uppsprettum. Langflest íslensk straumvötn einkennast af iðustreymi. Í straumvatni á Íslandi finnast átta mismunandi vistgerðir.

Skilgreiningar EUNIS-flokkunarkerfisins á undirflokkum stöðuvatna og straumvatna henta misvel íslenskum aðstæðum en reynt er að finna þeim stað í kerfinu. Það var þó ekki hægt í öllum tilvikum og er þá gerð tillaga að nýjum flokki innan kerfisins.

Staðreyndasíður

Á staðreyndasíðum er gefin stutt en greinargóð lýsing á hverri vistgerð. Tegundalistar sem fylgja hverri vistgerð byggjast á vettvangsathugunum auk upplýsinga úr birtum heimildum. Útbreiðsla ferskvatnsvistgerða er sýnd á 10×10 km reitakorti en ítarlegri kort er að finna í kortasjá.

V1 Stöðuvötn
V1.1 Flatlendisvötn
V1.2 Laukavötn
V1.3 Tegundarík kransþörungavötn
V1.4 Kransþörungavötn á hálendi
V1.5 Gróðurlítil hálendisvötn
V1.6 Hálendistjarnir
V1.7 Jökulvötn
V1.8 Strandvötn
V1.9 Súr vötn
V2 Straumvötn
V2.1 Kaldar lindir
V2.2 Jarðhitalækir
V2.3 Ár á yngri berggrunni
V2.4 Ár á eldri berggrunni án votlendisáhrifa
V2.5 Ár á eldri berggrunni með votlendisáhrifum
V2.6 Æðplöntustraumvötn
V2.7 Ármosastraumvötn
V2.8 Jökulár

 

Var efnið hjálplegt? Aftur upp

Aftur upp

Takk fyrir!

Hvað má betur fara?

  • Fela
  • |