Smádýr á jarðhitasvæðum

Smádýr á jarðhitasvæðum

Náttúrufræðistofnun Íslands og Líffræðistofnun háskólans sáu um rannsókn á gróðri og smádýralífi jarðhitasvæða sem fram fór á árunum 2001–2002. Sex jarðhitasvæði í mismunandi landshlutum og í mismunandi hæð yfir sjó voru rannsökuð til að afla grunnupplýsinga um áhrif jarðhita á gróður og smádýralíf. Innan hvers svæðis var gróður, smádýr og nokkir umhverfisþættir rannsakaðir við misháan jarðvegshita, allt frá venjulegum köldum jarðvegi upp í heitan jarðveg alveg við hverina. Gróður var kortlagður, greindur til tegunda og þekja hans metin. Hiti í jarðvegi og jarðvegsdýpt voru mæld, jarðvegsgerð var metin og jarðvegs­sýni tekin til greininga á sýrustigi og kolefnisinnihaldi. Smádýrum var safnað í svokallaðar fallgildrur á fimm þessara svæða og þau svo greind til tegunda.

Jarðhitasvæðin sem rannsökuð voru reyndust vera mjög ólík hvað smádýralíf varðar. Mikill munur var bæði á fjölda tegunda og tegundasamsetningu á milli rannsóknasvæða og fundust margar tegundir aðeins á einu eða tveimur svæðum.

Tiltölulega fáar tegundir smádýra þrífast við þær sérstöku aðstæður sem skapast næst hverum og fækkaði tegundum umtalsvert með auknum jarðvegs­hita. Tegunda­samsetning smádýra breyttist einnig mikið með auknum hita þannig að heitir og kaldir reitir höfðu fáar tegundir sameiginlegar. Af smádýrum fannst þó engin eiginleg jarðhitategund og geta allar tegundanna sem fundust í volgri eða heitri jörð líka þrifist utan jarðhitasvæða. Nokkrar tegundir eru þó þekktar af því að vera algengari við jarðhita en utan hans, svo sem fiðrildið reyrmölur Crambus pascuella og bjöllurnar eðjusmiður Bembidion grapei og leirsmiður Bembidion bipunctatum. Á svæðunum fundust fáeinar tegundir sem teljast sjaldgæfar á Íslandi og fundust þær við jarðhita, t.d. jötunuxinn Gyrohypnus angustatus og bjallan Tachyporus nitidulus.

Verkefnið var unnið samkvæmt samningi um öflun gagna um náttúrufar vegna „Rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma“. Skýrsla með niðurstöðum rannsóknanna kom út árið 2003.

13. desember 2005, Ásrún Elmarsdóttir og María Ingimarsdóttir.